Herstorisch Amsterdam: onderduiken in de ‘schuilkerk’

Reeds lang voor een eerste schriftelijke vermelding bestonden er al begijnen, zo ook in Amsterdam. In 1307 komt de naam ‘begijnen’ voor in de Baljuw-rekening van Amstelland en in 1346 schrijft men over een ‘Beghynhuys’. Op het einde van de 14e eeuw zal Albrecht van Beyeren de begijnen in bescherming nemen, de hofstatuten bekrachtigen en enkele leefregels naar voren schuiven. Het hof was toen redelijk klein, tot waar nu de Begijnensteeg ligt.

P1060370

Ingang van het hof langs de Gedempte begijnengracht.

Begin 15e eeuw breidt het hof uit aan de zuidelijke zijde, tot aan het huidige Spui. Twee stadsbranden, één in 1421 en één in 1452, verwoesten de Mariakapel en een hofgedeelte. De begijnen laten de wederopbouw met gebruik van steen gebeuren. In het begin van de 16e eeuw breidt het hof nogmaals uit: deze keer tot aan de huidige Nieuwezijds Voorburgwal. Op het einde van deze eeuw nemen de calvinisten de macht van de katholieken over in Amsterdam: de begijnen zien hun kerk overgaan in protestantse handen. Ze besluiten hun religieuze bijeenkomsten in een ‘schuilkerk’ te laten doorgaan: eerst afwisselend bij elkaar in huis, erna worden twee huizen samengevoegd tot kerk – het stadsbestuur keurt deze ‘kerkbouw’ goed mits aan de buitenkant niet te merken is dat op die plaats een kerk staat.

P1060409

In de 17e en 18e eeuw heeft het hof verschillende malen meer weg van een bouwwerf: een aantal huizen worden afgebroken en opnieuw gebouwd, gevels worden vervangen en de kerk wordt uitgebreidt en van nieuwe glasramen voorzien.

'Het houten huis' -in het zwart- één van de weinige huizen met houten evel.

‘Het houten huis’ -in het zwart- één van de weinige huizen met houten gevel.

In de periode 1984-1987 wordt het gehele hof gerestaureerd en draagt prinses Juliana het begijnhof over aan de Stichting Begijnhof, deze verhuurt de hofhuizen aan 93 vrouwen. De laatste Amsterdamse begijn overlijdt in 1971.

Tweede toegangspoort van het begijnhof langs het Spui, met Ursula als bescherm-en mantelheilige.

Tweede toegangspoort van het begijnhof langs het Spui, met Ursula als bescherm-en mantelheilige.

Het begijnhof is overdag te bezoeken: de begijnhofkerk en een gedeelte van het hof zijn bewandelbaar.

Advertisements

Torenhoge huizen in Amsterdam…

Waar Breda een rustige, gezellige stad was, ademde Amsterdam drukte en grootsheid uit. De poort langs de Begijnensteeg ingaande, volgde een tweede poort langs de Gedempte begijnengracht, waarna het hof zich openbaarde.

adamikke

Het begijnhof kwam me anders dan alle andere hoven over: torenhoge huizen met een centraal plein (dat deels niet toegankelijk is voor bezoekers).

adamwittehekjes

Naast de rust en stilte op het binnenplein en in de kapel, mistte ik de specifieke begijnenspirit. Ik merkte geen connectie met het hof te hebben en wilde dit ook niet forceren: ik had ondertussen geleerd ‘als het er niet is, is het er niet.’Op het informatiebord aan de ingang vond ik geen spoor terug van de onafhankelijke en intelligente vrouwen die zij destijds waren.

P1060402

Ook het klassieke beeld van de begijn met het monialenhabijt kwam hier letterlijk en figuurlijk terug. Ik besloot het hof langs de andere kant te verkennen en vond een beeld dat voor mij wél vrouwenkracht uitdroeg: de mantelheilige Sint-Ursula, hangende boven de ingangsdeur langs de stadskant.

P1060412

Ursula deed me sterk denken aan Begga, beschermvrouwe van de begijnen en begaarden: een soort oermoeder die waakt over haar kinderen, met haar sterrenmantel als beschermend omhulsel.

Op terugweg naar huis, terwijl de moeheid van een weekend Nederland zich over mijn ogen neervleidde, besefte ik nog net dat het einde van ‘de queeste’ in zicht kwam: drie vrouwenstadjes restten me nog…

© Debby Van Linden

Vrouwenkracht: verbinding via wederzijdse inspiratie!

De maanden januari en februari zijn ‘schrijfmaanden’: de boeken induiken, fragmenten en informatie met elkaar verbinden, af en toe de boel eens laten rusten, teksten laten nalezen en verbeteren,… om erna met nieuwe ideëen aan de slag te gaan. Het resultaat ervan merk je binnenkort!

Hypathia van Alexandrië: filosofe, wiskundige en astronome - veelzijdige inspiratiebron.

Hypathia van Alexandrië: filosofe, wiskundige en astronome – veelzijdige inspiratiebron.

Ondertussen werd deze blog gelezen door Florieke Koers uit Noord-Braband: geïnspireerd nam ze bij een bezoek aan Amsterdam de gelegenheid het begijnhof te verkennen als onderdeel van haar queeste naar vrouwenwijsheid – en schreef er vervolgens over! Dank aan Florieke voor dit gulle gebaar van vrouwenkracht! Met veel plezier en wederzijdse inspiratie deel ik haar verhaal (klik om te vergroten of ga direct naar Floriekes blog)…

florieke1

florieke2

florieke3

florieke4

florieke5

florieke6

florieke7

Floriekes inspirerende blog over haar queeste en nog veel meer vrouwenerfgoed vind je via: www.vrouwenwijsheidblog.nl of www.floriekekoers.nl

© Debby Van Linden