Een nieuwe start…

Omdat het begijnenerfgoed me blijft verwonderen en intrigeren, omdat er nog zoveel over en rondom hen te lezen en te kennen valt, omdat ik het gewoonweg niet kan laten en om nog zoveel meer redenen pak ik de (blog)pen terug op. De nieuwe wending van begijnhovenqueeste wordt: maandelijks één tot twee stukjes waarbij zowel begijnhoofse (her)bezoeken als meer kennisgerichte onderwerpen over of in verband met ‘mijn wijze madammen’ aan bod komen.

schrijvenpen

Het recept voor deze frisse start betreft:

Een bodem van:

bezieling, intuïtie en authenticiteit 

Een beslag bestaande uit:

-drie eetlepels leergierig boeken lezen

-een afgestreken theelepel kritische zin

-20 cl begijnhoofse stilte

-een klontje mystieke interesse

-vier gesneden blokjes eigenzinnige vrouwenkracht(verhalen)

-een zelf te bepalen hoeveelheid begijnhofbezoeken

 Afgewerkt met:

– een vleugje humor

-een snuifje introspectie

– een rijke hoeveelheid eerbetoon

– en heel veel liefde…

© Debby Van Linden

Advertisements

Torenhoge huizen in Amsterdam…

Waar Breda een rustige, gezellige stad was, ademde Amsterdam drukte en grootsheid uit. De poort langs de Begijnensteeg ingaande, volgde een tweede poort langs de Gedempte begijnengracht, waarna het hof zich openbaarde.

adamikke

Het begijnhof kwam me anders dan alle andere hoven over: torenhoge huizen met een centraal plein (dat deels niet toegankelijk is voor bezoekers).

adamwittehekjes

Naast de rust en stilte op het binnenplein en in de kapel, mistte ik de specifieke begijnenspirit. Ik merkte geen connectie met het hof te hebben en wilde dit ook niet forceren: ik had ondertussen geleerd ‘als het er niet is, is het er niet.’Op het informatiebord aan de ingang vond ik geen spoor terug van de onafhankelijke en intelligente vrouwen die zij destijds waren.

P1060402

Ook het klassieke beeld van de begijn met het monialenhabijt kwam hier letterlijk en figuurlijk terug. Ik besloot het hof langs de andere kant te verkennen en vond een beeld dat voor mij wél vrouwenkracht uitdroeg: de mantelheilige Sint-Ursula, hangende boven de ingangsdeur langs de stadskant.

P1060412

Ursula deed me sterk denken aan Begga, beschermvrouwe van de begijnen en begaarden: een soort oermoeder die waakt over haar kinderen, met haar sterrenmantel als beschermend omhulsel.

Op terugweg naar huis, terwijl de moeheid van een weekend Nederland zich over mijn ogen neervleidde, besefte ik nog net dat het einde van ‘de queeste’ in zicht kwam: drie vrouwenstadjes restten me nog…

© Debby Van Linden

Vraagtekens in Tongeren…

Na Hasselt reden we verder naar Tongeren om het tweede Limburgse hof te bezoeken. Daar deze streek me onbekend was, stapte ik ‘blanco’ richting begijnhof. Langs de Kastanjewal kwam het hof me tegemoet, het leek me mooi te zijn. De Moerenpoort onderdoor gaande, bleef ik abdrupt staan: ‘Aha, ik sta al in het hof!’ Ik kon het niet plaatsen: geen poort of andere aanduiding, raar…

P1050856

Het hof doorlopende bekroop me hetzelfde gevoel als op het Leuvense begijnhof: er was hier zorg en tegelijkertijd ontbrak er bezieling. De huizenconstructie kwam me eigenaardig over.

straatlopenbhofToneenikke

In de namiddag bezochten we het begijnhofmuseum. Mijn verwarring omtrent de huizenbouw werd onmiddellijk opgeklaard: de vroegere begijnhofmuur en enkele huizen waren samengevoegd waardoor de constructie van de laatstgenoemden vreemd overkwam. In het museum trof ik een ophelderende plattegrond van het vroegere hof. Ik stelde vast dat doorheen de geschiedenis er veel (deels) afgebroken en samengevoegd was.

P1050891

P1050793

De grappige cartoons aan de muren zorgden voor wat humor terwijl ik verdieping per verdieping het museum doorwandelde. Ik miste hier de ‘begijnenspirit’: begijnen als sterke madammen die zowel op economisch als spiritueel vlak een grote portie kracht bezaten. Waar was de zichtbaarheid hiervan?

In de begijnhofkerk waren restauraties aan de gang, doch een deel van de collectie kon bezocht worden. Het borstbeeld van Catharina, patroonheilige van de kerk, trof me: haar vastberadenheid vond ik mooi, wilde ik als psychisch erfgoed meenemen.

P1050757

Bij het pleintje ‘onder de linde’ zag ik haar weer, Maria!  Ik was blij ze weer eens te ‘ontdekken’, zeker nu ik steeds meer over haar en haar achtergrond opzocht en las. Ik snapte nu waarom ze aan een boom hing: de voorchristelijke culturen aanzagen bepaalde bomen als plaatsen om Moeder Aarde te eren. Deze Moeder werd door de christenen verengd en geherdefiniërd tot de figuur van Maria. Met het plaatsen van Maria aan een boom kon deze plek tot gebed en samenkomst blijven bestaan.

P1050888

Dit ‘stadje in de stad’ liet ik met een dubbel gevoel achter: mooi maar ook met een gemis aan ‘sterke madammen’-representatie…

© Debby Van Linden

Returning…(3): Kortrijk

Deze ‘returning-trilogie’ sluit ik graag af met een bezoek aan het begijnhof van Kortrijk. Op de tweede dag van het nieuwe jaar, rond valavond met de volle maan boven me, wandelde ik de begijnhofpoort binnen: wat was ik blij ‘mijn madammen’ nog eens te zien! Johanna, trotse gravin en beschermster van de begijnen, begroette ik met een grote glimlach.

P1060931

P1060926

In de kapel was het muisstil, zalig om hier even tot rust te komen. Terwijl het donkerder werd, stapte ik richting Sint-Annazaal. Daar de zaal gesloten was, nam ik de tijd te genieten van de stilte en het ‘zijn’ met (het beeld van) Marcella, de laatste begijn.

P1060937

Alhoewel het bitter koud was, verwarmde de begijnenspirit mij: aan de bleekwijde zette ik mij neer en genoot van de vele lichtjes van het hof.

P1060977

Net als de eerste keer, heb ik ontelbare keren het hof op en neer gewandeld. Lichtjes hier, een schaduw daar, gewoon voelen en ‘zijn’, ik genoot…

P1060966

P1060971

De tijd vloog… dik tegen mijn zin maar onverbiddellijk zette de koude en de klok me aan het hof te verlaten.

P1060988

‘Maar ik kom graag terug, beloofd!’ herinnerde ik het hof bij het onderdoor wandelen van de poort.

© Debby Van Linden

Herstorisch Aalst: ontzielde glorie

Op de gronden van het Boudenaershof verenigden de begijnen zich rond 1260 om vier jaar later adellijke bekrachtiging door gravin Margaretha van Constantinopel te ontvangen. Op het hof werd vervolgens duchtig gebouwd: een infirmerie en kerk kwamen tot stand.

In de 16e eeuw werd bijna het hele begijnhof vernield door de Geuzen. Het stadsbestuur zorgde voor financiële middelen tot wederopbouw. Ook voor de Aalsterse begijnen betekende de 17e eeuw een grote bloeiperiode: het hof breidde uit en het begijnenaantal steeg. In de daaropvolgende eeuw zullen de Fransen de kerk innemen en als feestzaal gebruiken, zeer tegen de zin van de begijnen. Begin 19e eeuw herstelde de rust zich: de begijnen kregen hun kerk terug en het begijnenaantal steeg tot een tachtigtal. Deze periode was echter niet van lange duur: het hof werd in 1870 aangekocht door baron della Faille. Deze gaf de begijnen woonrecht tegen een hoge vergoeding.

De 20e eeuw betekende ontzieling en verval op alle vlakken: het hof werd aangekocht door de Maatschappij voor Goedkope Woningen die tussen 1952 en 1959 bijna alle huizen liet afbreken en vervangen door nieuwbouw. De vlakbijgelegen torens van de industriezone veroorzaken sterke geur-en lawaaihinder en ontzielen het uitzicht op het hof.

poortAA

foto uit de collectie van de familie Renneboog

De neogotische begijnhofpoort bestaat niet meer, nu rest slechts een doorgang tussen twee flatgebouwen. Aan de overhant van de voormalige poort treffen we de pastorie, tijdens ons bezoek te koop aangeboden. Links valt het groothuis op, een Mariabeeldje pronkt in de nis boven de toegangsdeur. Dit gebouw, samen met de huizen met nummers 41 en 42, zijn de enige overblijvende begijnhofhuizen.

P1050483

P1050479

P1050473

Centraal ligt de kapel, gewijd aan Sint-Antonius. Dit bedehuisje werd gebouwd op het graf van begijn Johanna Dedemaecker. Deze vrouw koos voor een leven van strenge ascese en matigheid. Door haar rotsvast geloof zou ze ziekte en pijn door middel van handopleging hebben kunnen genezen. Al deze eigenschappen leidden tot een groot ontzag bij haar zuster-begijnen wat zich uitte in de bouw van een eerbiedige plaats ter nagedachtenis.

P1050445

P1050454

De kerk, gewijd aan Sint-Catharina, begon men te bouwen in 1786 en werd niet lang voor de Franse inval voltooid. Het hoofdaltaar is afkomstig uit een ander bedehuis. Op het moment van ons bezoek werden hier restauaratiewerken uitgevoerd.

Acht eeuwen ‘herStory’…

Na een theatervoorstelling en bezoek aan de plantentuin wandelden wij een tweede keer het begijnhof in… de drukte en het geraas van de stad vielen weg en weer waande ik mij in een andere wereld, een wereld waarin elke kassei, elk huis mij een verhaal leek te vertellen. Mijn vastberadenheid werd sterker: ‘Hier was iets dat ik moest ontdekken.’ Iets voor zes uur nam ik afscheid van het begijnhof en keek vanaf de Ossenmarkt toe terwijl, zoals aan de ingang vermeld, de poort werd gesloten.

Op de trein terug naar huis begon ik de vermoeidheid van een dagje Antwerpen te voelen. Mijn begeestering voor het begijnhof liet me echter niet los waardoor ik me voor mijn computerscherm zette. Met ‘Begga’ als aanknopingspunt liet ik de zoekresultaten op mij afkomen en begon te lezen…

Begijnen waren geen ‘brave nonnekes’, zoals men mij ooit vertelde, maar vrouwen die resoluut en revolutionair voor een andere weg kozen! In een tijdsperiode waarin ofwel huwen ofwel non worden de twee opties waren in een vrouwenleven, zeiden zij radicaal ‘foert!’ tegen deze opties en installeerden een nieuwe levenswijze, zowel op economisch, maatschappelijk als geloofsvlak. Zij werken en leefden van hun eigen inkomen, woonden alleen of met een aantal vrouwen samen en steunden elkaar via bijeenkomsten die tevens kennisdeling tot doel hadden. Voorts keerden zij zich tegen de heersende kerkpolitiek (misbruik en verkoop van kerkelijke ambten) en het opkomend materialisme door de evangelische waarden zoals ‘arbeid’, ‘eenvoud’ en ‘menselijkheid’ voorop te stellen. Het strafste van al was het feit dat de begijnenbeweging acht eeuwen lang had bestaan!

Als verstomd keek ik naar de woorden op het scherm voor mij: hier was achthonderd jaar vrouwengeschiedenis en niemand die mij dit ooit verteld had! Dit was het gebied van ‘herStory’ (in plaats van het mij geleerde ‘hiStory/geschiedenis’), in mijn eigen Vlaamse land stonden al die begijnhoven om te ontdekken!

Hiermee moest ik verder gaan…

© Debby Van Linden