Het oude, Gentse hof: vertrouwd en opnieuw ontdekt

De voorlaatste queestehalte was mij zo vertrouwd dat ik er nauwelijks bij stilstond: ik fiets of wandel wekelijks een paar keer door het Sint-Elisabethhof op weg naar het hart van Gent. Tussen het drukke stadscentrum en de al even rumoerige ring, ligt deze oase.

De begijnhofkerk en het grasplein errond vormen voor mij het hart van het hof, tevens een rustpunt. Wanneer ik de kerk tot in detail bekijk, valt mij het mooie beeld van Elisabeth op, prijkend in de nis boven de ingangspoort. Haar symbolen, het boek en de kronen, ben ik ondertussen op een andere manier gaan interpreteren: vormen om te referen naar wijsheid en het resultaat van een persoonlijke ontwikkelingsweg.

P1070095

P1070089

Doorheen het hof wandelende, richt ik mijn aandacht op de mooie plekken*: de huizen langs de Begijnhofdries en de Provenierstersstraat. In dit laatste straatje is het het stilst, hier kom ik tot rust.

Provenierstersstraat - sfeerbeeld.

Naar de Provenierstersstraat – sfeerbeeld.

Dit hof heeft doorheen de geschiedenis veel meegemaakt en dat is zichtbaar en voelbaar. Als ik terug bij de ingangspoort kom en er, voor de verandering, eens rondga tref ik dit gedicht: het geeft exact weer wat ik merk…

P1030587

Soms is dat wat zo bekend en vertrouwd is, nog het verrassendst!

Terug thuis pakte ik voor de laatste keer mijn spullen bij elkaar voor een bezoek aan Tienen en een ‘return‘ naar Mechelen…

*Op het moment van schrijven zijn er vele restauraties aan de gang. 

Advertisements

November begijnenmaand!

De herfstwind blaast de begijnenbeweging een pittige zwaai toe! Deze maand staan ze volop in de belangstelling:

  • Begin november verscheen een artikel over begijnhovenqueeste in ‘Ons Begijnhof’, de nieuwsbrief van het begijnhof ‘Ter Hoye’ te Gent (klik op het artikel om te vergroten).

artbegijnhof1

artbegijnhof2 artbegijnhof3

  • Op zondag 9 november gaf ik een lezing in ‘De Herberg‘ te Gent over de begijnengeschiedenis en de Vlaamse hoven.
Foto door Pierre Van Uffelen

Foto door Pierre Van Uffelen

iklezingmicoDeherberg

Foto door Pierre Van Uffelen

  • Tot en met 30 november loopt er een tentoonstelling over de begijnen en hun mystiek door Dominique Vermeesch in het begijnhof te Anderlecht. Alle info vind je hier. Aansluitend geeft Alessia Vallarsa (Universiteit Antwerpen) op 20 november een lezing over de begijnen in het Erasmushuis te Anderlecht. Info en inschrijving: klik hier.

Beguina-Alessia_article

 

© Debby Van Linden

Herstorisch Sint-Amandsberg: een grootse redding

Op het einde van de 18e eeuw viel het begijnhof aan het Rabot te Gent door de Franse bezetting in handen van de Commissie der Burgelijke Godshuizen (wat we nu kennen als het O.C.M.W.). Na de onafhankelijkheid van België besliste het liberale stadsbestuur de begijnhuizen om te vormen tot armenwijken. De begijnen gingen hier niet mee akkoord, doch zagen hun begijnhof stuk voor stuk verloren gaan: de gracht werd gedempt, hun huurprijzen gingen de hoogte in,…

Reddende engel was graaf Engelbert van Arenberg die besloot een nieuw begijnhof te laten bouwen in de randgemeente Sint-Amandsberg. Op een tijdsbestek van twee jaar rees een nieuw en groot begijnhof uit de grond (! 80 huizen, 14 conventen, een infirmerie, een kapel,…); de inhuldiging vond plaats op 29 september 1874. Na de dood van de graaf werd het hof bewaard door de oprichting van een v.z.w. In de huidige conventen en woningen huizen nu een aantal sociale instellingen en diensten, alsook gezinnen en alleenstaanden.

De begijnhofpoort met het wapenschild van de hertog en patroonheilige Elizabeth kan je terugvinden in de van Arenbergstraat, terwijl je langs de achterkant het hof verlaat via de Jan Roomstraat. De poort binnengaande kom je een kleine kapel tegen met een beeld van de bewening van Jezus door Maria.

P1030912

De begijnhofkerk, gelegen tussen het Sint-Beggaplein en het Sin-Elisabethplein, is sober en gotisch geconstrueerd. Langs de koorzijde van de kerk vinden we een calvarie terug, hier gingen vroeger de openluchtmissen door.

P1030954

P1030946

Pal tegenover de kerk, op nummer 67, springt een huis eruit door de trapgevel met Brugse traveeën (‘Brugse trapjes’): het groothuis waar de grootjuffrouw verbleef, vergaderingen doorgingen en belangrijke bezoekers werden ontvangen. Het linkergedeelte van het groothuis doet dienst als infirmerie, met achteraan de infirmeriekapel.

P1030959

Herstorisch Ter Hoye: ode aan ‘la madre’

Ter Hoye, opgericht in 1240, dankt zijn naam aan aan de vorige functie van het terrein: een hooiland. Het begijnhof is opgedragen aan Maria. Gravin Johanna van Constantinopel en later haar zus Margeretha, ondersteunden de bouw en het voortbestaan van dit grote, mooie begijnhof*.

P1030795

Oorspronkelijk had het begijnhof een pleinvorm, doch in de 17e-eeuwe brak een bloeiperiode aan met veel nieuwe intredingen waardoor er straatjes bijgemaakt werden en het hof een ‘gemengd’ type werd. Tevens maakten de begijnen plannen om hun kapel te vervangen door een grote kerk. Ondanks wrijvingen met de bisschop en het bisdom, haalden de begijnen (meer bepaald grootjuffrouw Van Hoorebeke) juridisch hun gelijk en mocht de kerk naar hun wensen gebouwd worden.

P1030847

Onze-lieve-Vrouwe ‘beschermt’ dit monument en de nissen aan weerszijden stellen de heiligen Aya en Godelieve voor. Vooral Godelieve werd de bewoonsters sterk vereerd.

Vanaf de 19e eeuw worden de begijnen met uitdrijving bedreigd. Hertog von Arenberg kocht in 1862 het begijnhof aan en liet herstellingswerken uitvoeren. Na de eerste wereldoorlog ging het deze Duitse familie niet goed af, waardoor hun bescherming wegviel. Gelukkig waren de begijnen erna in staat hun hof terug te kopen. Ondanks dat de begijnen langzamerhand verdwenen, is het hof zelf, de kerk, de Sint Godelievekapel en de bleekwijde mooi bewaard gebleven.

*Op het moment van schrijven gaan er herstellingswerken door aan de begijnhofkerk en enkele huizen.

Ter Hoye: stil, groots en zo dichtbij…

De drukke Lange Violettestraat overstekende, wandelde ik ‘Ter Hoye’ binnen. Na enkele meters, viel het lawaai van het verkeer weg en leek het of ik in een andere wereld was terechtgekomen: stil, groots, rustig,… hier voelde ik weer die mystieke begijnenspirit.

terhoyepoortikke

De straatjes doorlopende, verbaasde ik me over de vele en grote conventshuizen… wat een rijkdom moet hier geweest zijn!

Achteraan was een altaar geplaatst, nieuwsgierig ging ik kijken… daar was ze weer: Maria! Deze keer grootser en trotser afgebeeld, haar nederige houding was verdwenen, een geheimzinnige, Mona-Lisa-achtige glimlach was ze rijker. Roerloos bleef ik staan: ik voelde de connectie weer, alsof ze mij iets wilde zeggen, zeker nu ze mij minder bedeesd en deemoedig overkwam.

P1030825

Ik nam ook andere elementen in haar beeltenis waar: het intens mooie blauw en de sterren op haar voetstuk, haar gouden mantel,… deze kenmerken had ik eerder nog niet teruggevonden of opgemerkt, doch intigreerden me buitengewoon.

terhoye

Ik heb die namiddag talloze malen het begijnhof rondgewandeld, intens genoten van de zon, de stilte, de rust. Ik nam de nieuwe ‘Maria’-elementen mee, blij met die op zich kleine, doch voor mij grote ontdekkingen…