In memoriam: acht eeuwen begijnenerfgoed – In memoriam: eight centuries of beguine heritage

(In English: see below)

Zes jaar geleden, op 14 april 2013, overleed de laatste begijn, Marcella Pattyn. Zij knipte de draad door van acht eeuwen geleefd vrouwenerfgoed: vrouwen die een nieuwe levensstijl en een nieuw literair genre op de kaart zetten. De begijnen, de grootste en langstdurende beweging uit de Westerse geschiedenis, worden tot op vandaag gelabeld als ‘vaag’ en ‘onbestemd’, zo onrecht aandoende aan het erfgoed dat zij hebben neergezet.

begijnPrenenbriefkaartcollectieJStormeSTORME_PBK_0487

Begijn op het Elizabethbegijnhof te Sint-Amandsberg. Copyright: Archief Gent, collectie J. Storme, STORME_PBK_487 (digitaal gebruik)

Doorheen de geschiedschrijving zijn de begijnen bedolven onder lagen van betutteling, en versuikering, waarbij hun verhaal dan weer door de ene dan weer voor een ander doeleind werd toegeëigend. Deze lagen eraf schrapen en dat wat geschieden-is terug schenken aan zij die het geleefd hebben, …. de begijnen zelf, vanuit het principe ‘ere wie ere toekomt’, is wat zij rechtmatig verdienen.

(English)

Six years ago, on April 14th 2013, the world last beguine died. Marcella Pattyn cut the rope of eight centuries of beguine herstory: women who invented a new way of life and a new literacy. The beguines made the largest movement in Western herstory, yet their heritage is labeled as ‘unclear’, not honouring the legacy they left.

begijnPrenenbriefkaartcollectieJStormeSTORME_PBK_0487

Beguine on the beguinage of St.-Amandsberg (Gent). opyright: Archief Gent, collectie J. Storme, STORME_PBK_487 (digital use)

Through history the beguines were covered under layers of sugar and a greater attention on the impact of church sources instead of naming their strength. They got used for many purposes, their story taken from them. it’s time to scratch those layers away and to give their back to the only ones who own it,… the beguines themselves. 

Copyright: Debby Van Linden

Terugblik op 2017 – Looking back on 2017

(in English: see below)

Het afgelopen jaar 2017 stond in het teken van het verder uitdragen van  het begijnenerfgoed via onderzoek voor ‘Wijze vrouwen’, het geven van vertelwandelingen en lezingen en, daarbovenop, een begijnse protestactie.

Doorheen het Vlaamse land

Vanuit het Groot Begijnhof – universitair Woonerf KU Leuven werd in januari onderzoek naar de begijnhoven van Vlaams-Brabant aangepakt, waarbij de rijkdom van nabijgelegen archieven en universiteitsbibliotheken die deze stad rijk is, werd ontdekt. Na de verwerking van alle gegevens, bij het opduiken van de eerste lentebloeiers, spoorde het ‘Wijze vrouwen’-onderzoek richting gastvrije Kempen en Breda. Tijdens de zomerperiode pluisde ik de archieven van de Mechelse vrouwensteden en deze van het begijnhof van Antwerpen uit. Terwijl het jaar op haar laatste benen liep, treinde ik naar de Brusselse regio.

Erfgoed uitdragen

Verenigingen toonden interesse in het begijnenerfgoed: via een lezing en/of vertelwandeling vernamen zij meer over de revolutionaire vrouwen die acht eeuwen geschiedenis schreven.

zilverenpasserfebruariKrijk

Lezing met aansluitende rondleiding door het Belevingscentrum – begijnhof Kortrijk voor de damesgroep ‘de Zilveren Passer v.z.w.’ Copyright foto: D. Van Linden

Actie ondernemen

Tegen de betuttelende, geïnfantiseerde benoeming van begijnen in de tekst bij de straatnaam van begijn Marcella Van Hoecke ondernamen mevrouw Cécile Van Ooteghem, lid Raad van Bestuur van het Groot Begijnhof Sint-Amandsberg, en ikzelf actie. In tandem werkende én met vele steunende handtekeningen, bereikten we dat ‘begijntje’ ‘begijn’ geworden is op het straatnaambord.

fotoBArtbijGoethals

Links eerste initiatiefneemster mevrouw Cécile Van Ooteghem, rechts tweede initiatiefneemster Debby Van Linden, met in het midden het portret van de laatste grootjuffrouw Josepha Goethals (Mattekeskamer, Groot Begijnhof Sint-Amandsberg). Foto copyright: B. Stevens.

2017 was een bewogen jaar. Met hetzelfde enthousiasme, vanuit dezelfde ‘ongebonden verbonden’ – houding als vertrekpunt en met een warme appreciatie voor samenwerking en steun in een begijns kader worden de eerste stappen in 2018 gezet…

(in English)

The past year 2017 was dedicated to carrying forward the heritage of the beguines. The main task was the research for ‘Wise women’, occasionally and on request guide tours and readings providing. When the city of Ghent took a decision on the beguine past, there was protest and action taken to change the representation of them.

Crossing Flanders

Starting in January I did research on the beguinages of the Flemish part of Brabant. Staying at the Large Beguinage University Residency University of Leuven I lived closely to archives and libraries. By spring I visited the part of north-Flanders, crossing the border to study the beguinage of Breda. During summer the Belgian rails brought me to Mechelen and Antwerp. The last few weeks of 2017 I turned to the Brussels area.

Carrying forward their heritage

On request I provided guide tours or lectures for a local circle or assembly. They had the chance to know a lot more about the revolutionary women called ‘beguines’.

zilverenpasserfebruariKrijk

Lecture and guide tour through The Experience Center for the ladies group  ‘de Zilveren Passer v.z.w.’ – beguinage of Kortrijk. Copyright foto: D. Van Linden

Action needed

When the Council of Ghent dediced to use ‘little beguine’ on a new street name, action was taken by lady Cécile Van Ooteghem, member of the Board of the Large beguinage of Sint-Amandsberg, and myself. Supported by many signatures we reached our goal: ‘beguine’ will be put on the street name of Marcella Van Hoecke, last beguine of Ghent.

fotoBArtbijGoethals

On the left first representative lady Cécile Van Ooteghem, on the right second representative Debby Van Linden, in the middle a portrait of the last misstress Josepha Goethals (Mattekeskamer, Groot Begijnhof Sint-Amandsberg). Foto copyright: B. Stevens.

2017 was a year filled with a strong engagement for the beguine heritage. With the same spirit, ‘boundless and connected’ as key words in attitude and with appreciation for cooperation and helping hands, I reach out to 2018.

Copyright tekst/text: Debby Van Linden.

Verlichte begijnhoven – Illuminating beguinages

(in English: see below)

Tijdens de maand december worden twee begijnhoven* letterlijk in een ander licht geplaatst. Geniet van de kaars -en lichtpracht in Leuven en Kortrijk.

fotomartinesoilee

Foto door Martine Soille, met toestemming.

Sint-Elisabethbegijnhof te Kortrijk

Het begijnhof wordt in Kerstsfeer ondergedompeld vanaf vrijdag 8 december. Geniet van de kerstverlichting op Johanna’s plein en verder. Bijkomende informatie treft u via deze pagina.

BW_IMG_8386

Foto copyright: O.C.M.W. Kortrijk

Leuven: Universitair Woonerf Groot Begijnhof ‘Ten Hove’

Op zaterdag 9 december van 17u tot 21u baadt de voormalige vrouwenstad in kaarslicht, een initiatief van ‘De mannen van ’70’. Deze groep zal tevens kaarsen verkopen ten voordele van Make@Wish. Op de achtergrond kan je genieten van de heldere klanken van de begijnhoofse beiaard.

fotoleuvenhofcaroliencoenen

Foto door Carolien Coenen, ‘Leven in Leuven’ – met toestemming.

*Sint-Catharinabegijnhof Turnhout zal dit jaar geen kaarsenverlichting aanbieden door werken aan de bestrating van het hof.

 

Met dank aan de betrokken informatieverstrekkers voor gegeven inlichtingen: Prof. dr. Marc Vervenne (president Universitair Woonerf Groot Begijnhof – KU Leuven), Liesbeth Soete (erfgoeddeskundige O.C.M.W. Kortrijk), Erik Fornhoff (voorzitter ‘Mannen van ’70’), Jef Van den Berg (voorzitter v.z.w. ‘Vrienden van het begijnhof van Turnhout’) en Peter Hofland (consulent Musea Turnhout).

 

(in English)

During December two beguinages will show you a different perspective: the former women cities will take a bath of candle lights and Christmas atmosphere. Enjoy the candle lights on the beguinages of Leuven and Kortrijk.

fotomartinesoilee

Picture by Martine Soille, with permission.

Beguinage Saint-Elisabeth at Kortrijk

Christmas lights from Friday 8th of December. Enjoy the lights around the statue of duchess Joan of Flanders and the other streets. Information, also in English, on this page.

BW_IMG_8386

Picture copyright: O.C.M.W. Kortrijk – with permission.

Large Beguinage University Residency ‘Ten Hove’ at Leuven

On Saturday 9th of December from 5 tot 9 o’clock more then 5000 candles will light the beguinage. The group called ‘De mannen van ’70’ are organisering this event and will sell candles to gain money for Make@Wish (an organisation who realises children’s dream in the short periode they live, due to illness).

fotoleuvenhofcaroliencoenen

Foto by Carolien Coenen, ‘Leven in Leuven’ – with permission.

*The beguinage Saint-Catharine of Turnhout will not organise their candles lights on the beguinage due to works on the pavement.

 

Thank you for providing information to: Prof. dr. Marc Vervenne (president University Residencial Area Large Beguinage – KU Leuven), Liesbeth Soete (heritage expert O.C.M.W. Kortrijk), Erik Fornhoff (chairman ‘Mannen van ’70), Jef Van den Berg (chairman v.z.w. ‘Vrienden van het begijnhof van Turnhout’) en Peter Hofland (consultant Musea Turnhout).

© Debby Van Linden

 

 

 

 

Herstorisch Leuven – Groot begijnhof (2): allure en rijkdom

De ingang van het begijnhof ligt aan de Schapenstraat: deze poort werd afgebroken tijdens de Franse bezetting, doch later – in 1805- terug gebouwd als gevolg van een overeenkomst tussen Napoleon en de kerk. Aanpalend duikt het portiertershuis op. Het duo begijnen dat hier woonde nam afwisselend de wacht op zich.

P1050256

P1050255

Bijna onmiddellijk na het betreden van het begijnhof treffen we de Sint-Jan-de-Doperkerk met vlak ernaast het vroegere kerkhof. Het gebouw, daterend van de 14e eeuw, is eenvoudig van stijl. Binnen herkennen we Heilige Begga, patrones van de begijnen, alsook prachtige muurstenen werken.

P1050313

P1050307

Het hof telt tal van grote conventshuizen en de ‘Heilige geesttafel’: minderbedeelde begijnen konden op dit ‘fonds’ beroep doen. Zij ontvingen geen geld; wel voedsel, kleding en brandhout. De constructie van het huis met nummer 71 en 72 valt op tussen de andere: onder de witte laag schuilt de oorspronkelijke lemen bekleding van het huis.

P1050278

Helemaal achteraan het hof, de Dijle overstekende, komen we in het ‘Spaans kwartier’. Dit gedeelte werd in de 17e eeuw bij het hof gevoegd. De benaming voor dit stuk van het hof is wat misleidend: een deel van de Hollandse van Willem I, in een mislukte gevechtspoging tegen de Belgen, werd hier gelegerd.

P1050343

Het begijnhof door de Aborgpoort verlatende, ontmoeten we als laatste een stukje groen dat de vroegere bleekweiden vormt.

P1050339

Herstorisch Leuven – Groot begijnhof (1): allure en rijkdom

In de 12e eeuw vestigden de eerste Leuvense begijnen zich in de nabijheid van een bedehuis dat nu de Sint-Kwintenskerk is. In diezelfde eeuw verenigden deze vrouwen zich om op het begijnhof te gaan wonen. Ze kregen een eigen kapel en werden erkend als parochie onder toezicht van de hoofdkerk van Sint-Pieter. De bisschop van Luik stelde de abten van Villers aan tot visitatoren: deze stonden in voor toezicht op de statuten van het hof, zowel op geestelijk als op materieel vlak.

Vanaf 1480 had het begijnhof vier hofmeesteressen. Samen met de pastoor vormden zij de ‘Kerckecamer’: tesamen stonden ze in voor het bestuur van het begijnhof.

P1050242

De 16e eeuw bracht tegenslag: een overstroming, de inval van Spaanse troepen die veel schade aanrichtten en het uitbreken van de pest. De daaropvolgende eeuw bracht dan weer bloei: het begijnhof werd de rijkste religieuze gemeenschap van de stad. Het hof bestond toen uit een honderd huizen waarin een driehondertal begijnen woonden.

LeuvenKurt

De leegloop in de 19e en 20e eeuw en een tweede overstroming teisterde het hof. Het toenmalige OCMW kocht de eigendomsrechten op en verhuurde de huizen aan minderbedeelden. In 1962 werd het mini-stadje door de Katholieke Universiteit gekocht, hiermee werd het slopen van het hof voorkomen. Professor Lemaire zette een restauratiecampagne op poten ter herstel van de huizen en het hof.

P1050247

Momenteel worden de huizen bewoond door gezinnen bestaande uit studenten en professoren.

Leuven: groot, groot, groot,…

Vanuit Oudenaarde reden we naar Leuven. Alhoewel we moe waren van het laatste begijnhofbezoek en de lange rit, konden we het niet laten ‘s avonds ‘al eens te gaan wandelen’ door het Leuvense hof.

poortikLeuven

De poort doorgaande, straat na straat verkennende, openbaarde deze begijnenstad zich: de term ‘groot begijnhof’ was terecht, dit was een echt grote stad binnen de stad.

P1050320

P1050338

Verwonderd liep ik over elk bruggetje een nieuw stuk van het hof tegemoet: hier een plein, daar een grote tuin, … de enorme conventshuizen, de waterputten, de kerk,… ik nam ze allemaal in me op.

P1050361

Ik kon genieten van de intiemere hoekjes en verborgen plekjes, doch de grootsheid van het hele hof voelde té groots aan voor mij. Het ‘cocongevoel’ had ik wel tussen het groen van een pleintje, echter niet bij de immense huizen.

De bevangenheid van dit hof was groot, ik miste echter de begijnenmystiek en ‘een verhaal in symbolen’: geen Lourdesgrot, geen grote beelden of opvallende heiligen…

Sint-Amandsberg: grauw en groots

Na verankering van de afgelopen gebeurtenissen wachtte de ingangspoort van het groot begijnhof van Sint-Amandsberg op mij. Een zonovergoten dag en veel nieuwsgierigheid vergezelden mij…

Het begijnhof maakte een grauwe indruk op me, de grijsbruine bakstenen vertelden me weinig. Ik herkende de piëta in een klein kapelletje aan de poort. Straat na straat wandelde ik het begijnhof door, een bestendige, ankerende rust was voelbaar… de zon zinderde, ik genoot van de dingen die op mij afkwamen.

P1030936

‘Aha, schone jongen, jou heb in Mechelen leren kennen, daar ben je weer!’ glimlachte ik toen ik Michaël, vanuit zijn vensterkader, begroette. Ik had geen idee wat hij op mij queeste deed, doch kon de vraag laten zijn. Ik voelde dat hij er ‘gewoon was’.

Verder wandelende verbaasde ik me over de grootte van de conventshuizen en de pleinen. Het geheel was indrukwekkend, doch ik miste de intimiteit en mystieke sfeer…

In de tuin van het volgende convent werd ik even uit mijn evenwichtige rust gebracht: daar was ze weer, Maria! Het leek alsof ze mij op de hielen volgde en net wanneer ik dacht van haar af te zijn, weer kwam piepen! Ik zuchtte: ‘Wat wil je mij toch zeggen?’ Ik kon de vraag niet laten zijn, kon er geen antwoord op geven, niet vanuit mijn verstand en niet vanuit mijn gevoel…

P1030927

Een pauze nemende aan het Sint-Beggaplein keerde de rust terug: ik genoot van de koelte van de schaduw, de koeien in de wei, het ruisen van de wind door de bomen.

P1030945

Heel even kreeg ik voeling met de honderden begijnen die hier leefden, met de atmosfeer en de strikte organisatie die hier noodzakelijk moet geweest zijn. Ik merkte echter de authenticiteit van de oorspronkelijke beweging te missen, het revolutionaire, de diepgang, het sprankelende… en vooral wilde ik weten wat ze toch met Maria hadden dat mij zo aansprak en zich ergens, zo wist ik zeker, al was het in de diepste ondergrond, te vinden moest zijn!