Zomerse begijnhofbezoeken…

De afgelopen weken verdeelde ik een stuk ‘vakantie’ rond een trilogie: drie begijnhofbezoeken, telkens een fijn wederzien…

Het hof te Kortrijk baadt vooraan de vrouwenstad gedeeltelijk in restauratiewerken, ‘s avonds is het achteraan ‘bij Marcella’ en aan de bleekweide echter, alsook ‘bij Johanna’ zalig vertoeven*…

Beeld van gravin Johanna van Consantinopel - oorspronkelijke beschermvrouwe en financieel ondersteunster van het hof- op Joanna's plein.

Beeld van gravin Johanna van Consantinopel – oorspronkelijke beschermvrouwe en financieel ondersteunster van het hof – op Joanna’s plein.

Gietijzeren beeld van Marcella Pattyn (de laatste begijn), kijkend naar de Sint-Annazaal oftewel belevingscentrum van het hof.

Gietijzeren beeld van Marcella Pattyn (de laatste begijn), kijkend naar de Sint-Annazaal oftewel belevingscentrum van het hof.

De grens overstekende laafde ik me aan de schoonheid, het groen en de stilte van het Bredase begijnhof.

Poort van het hof, tevens ingang.

Poort van het hof, tevens ingang.

P1070339

Tevens ontdekte ik vrouwenkracht in de meest mooie én praktische vorm…

Vliegengordijn 'Frieda Kahlo' van bewoonster nummer 33 - met dank voor de babbel en de foto.

Vliegengordijn ‘Frieda Kahlo’ van bewoonster nummer 33 – met dank voor de babbel en de foto.

Afsluiten deed ik op het plattelandse hof van Hoogstraten, een oase van rust, met een gepaste spreuk…

Begijnhof Hoogstraten achteraan

Begijnhof Hoogstraten achteraan

Wijze madammenspreuk'aan de zijmuur van het museum op het hof.

‘Wijze madammenspreuk’ aan de zijmuur van het museum op het hof.

Zicht op de begijnhofkerk achteraan het hof.

Zicht op de begijnhofkerk achteraan het hof.

Na elk bezoek was het altijd moeilijk afscheid nemen. Resultaat: doodmoe maar zielsgelukkig…

© Debby Van Linden

*Dank aan Claude Bouckaert voor de schenking van ‘De laatste der begijnen’ tijdens onze ontmoeting.

Advertisements

Zomers begijnhofbezoek* …

Verkoelende avondstilte

de verbouwingen rusten

tussen het nieuwe en het oude

achter de zwijgende omheining

De wind ruist op haar ritme

het geblader van de es glimlacht

en danst zacht, intens bezield 

P1070244

Zij kijkt en getuigt, zij weet: zij, Johanna

De kinderkoppen kijken me aan

‘Verbinding’

‘Thuis’

‘Kom binnen, kom verder’

P1070258

Marcella, Maria, de toren, de vrouwen

De bleekweide zindert

‘terug thuis, thuis, thuis’.

© Debby Van Linden

* begijnhof Kortrijk

Begijnendag, met Marcella voorop!

Afgelopen Paasmaandag woonde ik de ‘begijnendag’ te Kortrijk bij: het overlijden van Marcella Pattyn, de laatste begijn, en de straffe madammen met hun 800-jarige geschiedenis worden hier sinds haar overlijden in 2013 jaarlijks ‘herrijzend’ herdacht. Juffrouw Pattyn was de laatste vrouw die deel uitmaakte van een beweging van vrouwen die, van de twaalfde tot de twintigste eeuw, een unieke, eigenwijze weg bewandelden: geen huwelijk en geen moniale worden, wel een vrije, economisch onafhankelijke vrouw blijven met eigenzinnige kijk op spiritualiteit en religie – tot grote angst, ergernis en frustratie van vele mannelijke clerici omtrent deze ‘ketterse vrouwen’!

Marcella Pattyn deed haar intrede in het begijnhof van Sint-Amandsberg op 21-jarige leeftijd, om een twintigtal jaren later naar het Sint-Elisabethbegijnhof te Kortrijk te verhuizen ter medestichting van de KVZ, een vereniging die ziekenzorg zou gaan verlenen. Haar muzikale en schrijvende kwaliteiten kon ze hier tot uiting brengen ondanks haar blindheid. In het Sint-Jozefse rusthuis bracht zij haar laatste, zorgbehoevende levensjaren door. Haar overlijden was wereldnieuws: het einde van haar bestaan en tegelijktijd het ophouden van een eeuwenoude traditie verscheen zelfs uitgebreid in het hoog aangeschreven Britse blad ‘The Economist’ – deze eer is geen enkele andere Vlaming te beurt gevallen!

Marcella Pattyn, laatste begijn van een 800-jarige beweging van eigenzinnige vrouwen.

Marcella Pattyn, laatste begijn van een 800-jarige beweging van eigenzinnige vrouwen.

De begijnendag bestond uit een korte introductie van een aantal Kortrijkse begijnen, waaronder Marcella, en een herdenkingsmis gevolgd door een concert van de eigen-wijze harpiste Andrea Voets.

P1070069

Andrea’s harpkunsten waren zonder twijfel bezielend, ik heb intens genoten van de verscheidenheid in de gebrachte stukken en de gepaste achtergrondinformatie: deze jonge vrouw levert kwaliteit! Hierbij geef ik ook een pluim aan de organisator(en) van deze dag: alles in elkaar boksen is geen evidente opdracht.

Toch bekroop me op deze ‘begijnendag’ ook een groot gevoel van teleurstelling en gemis: in ons Vlaanderen hebben de begijnen acht eeuwen lang vorm gegeven aan een uniek stuk vrouwengeschiedenis, met 13 door de UNESCO erkende begijnhoven als werelderfgoed. Hun sinds de Middeleeuwen ontstane geschiedenis, spiritualiteit, geschriften, ‘stadjes in de stad’-functioneren, economische en politieke activiteiten,… verdienen een dag gevuld met lezingen, muzikale omlijsting, gidswandelingen, belevingsmomenten,… kortweg: ‘Begijnendag’ als erfgoed! Waar blijft de jaarlijkse, speciale aandacht voor en het in grote getale -over alle hoven heen- uitdragen van dit uniek en vooruitstrevend stuk geschiedenis?

© Debby Van Linden

Bronnen:

Eigen notities misviering M. Pattyn: 07/04/2015.

Marcella Pattyn deed het licht uit‘ door R. baron Stouthousen, p.2-3; in Begijnhofkrant, winter 2013 door de Vrienden van het Begijnhof Turnhout vzw.

De begijnhoventocht neergeschreven…

‘Het geschrevene’ blijft deel uitmaken van begijnhovenqueeste: voor het lentenummer van de Begijnhofkrant (nr. 47: pag. 12-13) van De vrienden van het begijnhof te Turnhout vzw schreef ik het artikel ‘Een zoektocht naar vrouwenkracht: het begijnenerfgoed als leidraad’. Leest u gerust mee (klik om te vergroten)…

Kleine versie 1 Kleine versie 2

Vrouwenerfgoed, erover schrijven, lezen, fragmenten laten sudderen,…het is en blijft ‘my cup of tea’!

Returning…(3): Kortrijk

Deze ‘returning-trilogie’ sluit ik graag af met een bezoek aan het begijnhof van Kortrijk. Op de tweede dag van het nieuwe jaar, rond valavond met de volle maan boven me, wandelde ik de begijnhofpoort binnen: wat was ik blij ‘mijn madammen’ nog eens te zien! Johanna, trotse gravin en beschermster van de begijnen, begroette ik met een grote glimlach.

P1060931

P1060926

In de kapel was het muisstil, zalig om hier even tot rust te komen. Terwijl het donkerder werd, stapte ik richting Sint-Annazaal. Daar de zaal gesloten was, nam ik de tijd te genieten van de stilte en het ‘zijn’ met (het beeld van) Marcella, de laatste begijn.

P1060937

Alhoewel het bitter koud was, verwarmde de begijnenspirit mij: aan de bleekwijde zette ik mij neer en genoot van de vele lichtjes van het hof.

P1060977

Net als de eerste keer, heb ik ontelbare keren het hof op en neer gewandeld. Lichtjes hier, een schaduw daar, gewoon voelen en ‘zijn’, ik genoot…

P1060966

P1060971

De tijd vloog… dik tegen mijn zin maar onverbiddellijk zette de koude en de klok me aan het hof te verlaten.

P1060988

‘Maar ik kom graag terug, beloofd!’ herinnerde ik het hof bij het onderdoor wandelen van de poort.

© Debby Van Linden

Kortrijk revisited…

Recent bracht ik een ‘vervolgbezoek’ aan het begijnhof van Kortrijk. Sinds mijn eerste bezoek kom ik hier regelmatig en wilde dan ook de gerestaureerde Sint-Annazaal bezoeken. Dit gebouw, de vroegere vergaderzaal van de begijnen, is nu een interactief centrum over de begijnengeschiedenis, met uitlichting van de Kortrijkse begijnen. Ik was vooral heel blij met de kadering en de gegeven informatie: de nadruk ligt op begijnen als sterke vrouwen met hun 800-jarige geschiedenis, de mystieke beweging, gravin Johanna van Constantinopel als steunende kracht, Marguerite Poréte en Hadewijch als inspirerende, schrijvende voorbeelden,… enfin, HerStory!

P1060675

De Sint-Annazaal tref je uiterst links van het begijnhof nadat je de poort bent doorgestapt. Het Mariabeeld in de nis sprak mij ten zeerste aan.

P1060640

P1060636

P1060600

Binnengekomen krijg je een overzicht de begijnengeschiedenis: van ‘Wie zijn de begijnen?’ tot de ‘grote’ madammen zoals grootjuffrouw Hiers en Barbara Bonte. Deze laatste kende ik tot op heden niet.

P1060630

Tevens wordt een link gemaakt naar het heden: in Duitsland is er een begijnengemeenschap actief. De begijnenbeweging herleeft (of is ze nooit uitgestorven?)!

P1060664

En dan is het nog even genieten van het hof zelf…

Herstorisch Kortrijk: grootjuffrouw Clementina!

Het Kortrijkse begijnhof, met Sint-Elisabeth als patrones, ligt in het hart van de stad. De eerste begijnen woonden niet hier, wel in een gemeenschappelijk huis in de nabijheid. Door schenkingen van Johanna van Constantinopel, uitgevoerd door haar zus Margaretha, konden de begijnen zich in de 13e eeuw vestigen aan de Zypte, de plaats van het huidige hof. Elisabeth van Hongarije werd hun beschermheilige. In 1284 kreeg het hof een eigen kapel. De Guldensporenslag zorgde echter voor schade aan de gebouwen en deed het begijnenaantal krimpen. Dankzij adellijke steun van achtereenvolgens Filips de Goede, Karel V en Isabelle en Albrecht, kende het hof van de 15e tot de 17e eeuw heropbouw en bloei.

P1040247

Een nieuw dieptepunt deed zich echter voor eind 17e eeuw: de Fransen vielen binnen en installeerden een militair hospitaal in het begijnhof. De kerk werd beroofd en mocht een tijdlang niet meer gebruikt worden. Het toezicht door de Burgerlijke Commissie der Godshuizen bracht nog minder een verbetering. De aanstelling van Clementina Hiers tot grootjuffrouw maakte hier abdrupt een einde aan:  zij jaagde de militairen buiten en vroeg vervolgens aan de overheid een vergoeding aan voor de geleden schade. Deze aanvraag en de aanvraag tot nieuwe statuten voor het begijnhof werden verkregen en uitgevoerd. Met de centen werd het begijnhof beter ommuurd, de statuten brachten nieuwe leefregels; kortom er heerstte terug rust en orde op het hof.

Vanaf 1987 werden de huizen gerenoveerd en opgedeeld in afzonderlijke wooneenheden. Om de rust en stilte bewaren, mogen hier enkel bewoners vanaf de leeftijd van 50 jaar wonen.

foto door M. Hoys

foto door M. Hoys

De barokke begijnhofpoort, met heilige Begga in het boogveld, geeft uit op het eerste plein met een standbeeld van Johanna van Constantinopel, als eerbetoon voor haar hulp aan de ontwikkeling van het begijnenwezen.

Standbeeld van Johanna van Constantinopel, als eerbetoon voor haar steun voor de ontwikkelin vna het ebgijnenwezen tot begijnhof - foto door M. Hoys

Standbeeld van Johanna van Constantinopel, als eerbetoon voor haar steun voor de ontwikkeling van het begijnenwezen tot begijnhof – foto door M. Hoys

Het groothuis, nummer 31, onderscheid zich van de andere huizen door de voorgevel: dit zijn twee aan elkaar gekoppelde trapgevels. Links van het groothuis leidt een straatje je NaaR de bleekweide en de resterende huizen van het hof.

DSC02197

De kapel, zo behouden geweest doorheen de tijd (de meeste begijnhoven kregen op termijn een kerk), vind je aan de overkant van het groothuis. In 1464 werd deze gewijd.

Ingang naar de kapel

Een mooi eerbetoon aan de begijnen is het standbeeld van Marcella Pattyn, de langst levende begijn, overleden in april 2013.

P1040175

P1040177

Conclusie: het verdiende respect voor de begijnenbeweging is op dit hof* ruimschoots aanwezig…

**Het Kortrijkse begijnhof was tot voor kort een grote onbekende voor mij. Heden behoort deze parel tot één van mijn meest geliefde en bezielde hoven.