Terugblik op 2017 – Looking back on 2017

(in English: see below)

Het afgelopen jaar 2017 stond in het teken van het verder uitdragen van  het begijnenerfgoed via onderzoek voor ‘Wijze vrouwen’, het geven van vertelwandelingen en lezingen en, daarbovenop, een begijnse protestactie.

Doorheen het Vlaamse land

Vanuit het Groot Begijnhof – universitair Woonerf KU Leuven werd in januari onderzoek naar de begijnhoven van Vlaams-Brabant aangepakt, waarbij de rijkdom van nabijgelegen archieven en universiteitsbibliotheken die deze stad rijk is, werd ontdekt. Na de verwerking van alle gegevens, bij het opduiken van de eerste lentebloeiers, spoorde het ‘Wijze vrouwen’-onderzoek richting gastvrije Kempen en Breda. Tijdens de zomerperiode pluisde ik de archieven van de Mechelse vrouwensteden en deze van het begijnhof van Antwerpen uit. Terwijl het jaar op haar laatste benen liep, treinde ik naar de Brusselse regio.

Erfgoed uitdragen

Verenigingen toonden interesse in het begijnenerfgoed: via een lezing en/of vertelwandeling vernamen zij meer over de revolutionaire vrouwen die acht eeuwen geschiedenis schreven.

zilverenpasserfebruariKrijk

Lezing met aansluitende rondleiding door het Belevingscentrum – begijnhof Kortrijk voor de damesgroep ‘de Zilveren Passer v.z.w.’ Copyright foto: D. Van Linden

Actie ondernemen

Tegen de betuttelende, geïnfantiseerde benoeming van begijnen in de tekst bij de straatnaam van begijn Marcella Van Hoecke ondernamen mevrouw Cécile Van Ooteghem, lid Raad van Bestuur van het Groot Begijnhof Sint-Amandsberg, en ikzelf actie. In tandem werkende én met vele steunende handtekeningen, bereikten we dat ‘begijntje’ ‘begijn’ geworden is op het straatnaambord.

fotoBArtbijGoethals

Links eerste initiatiefneemster mevrouw Cécile Van Ooteghem, rechts tweede initiatiefneemster Debby Van Linden, met in het midden het portret van de laatste grootjuffrouw Josepha Goethals (Mattekeskamer, Groot Begijnhof Sint-Amandsberg). Foto copyright: B. Stevens.

2017 was een bewogen jaar. Met hetzelfde enthousiasme, vanuit dezelfde ‘ongebonden verbonden’ – houding als vertrekpunt en met een warme appreciatie voor samenwerking en steun in een begijns kader worden de eerste stappen in 2018 gezet…

(in English)

The past year 2017 was dedicated to carrying forward the heritage of the beguines. The main task was the research for ‘Wise women’, occasionally and on request guide tours and readings providing. When the city of Ghent took a decision on the beguine past, there was protest and action taken to change the representation of them.

Crossing Flanders

Starting in January I did research on the beguinages of the Flemish part of Brabant. Staying at the Large Beguinage University Residency University of Leuven I lived closely to archives and libraries. By spring I visited the part of north-Flanders, crossing the border to study the beguinage of Breda. During summer the Belgian rails brought me to Mechelen and Antwerp. The last few weeks of 2017 I turned to the Brussels area.

Carrying forward their heritage

On request I provided guide tours or lectures for a local circle or assembly. They had the chance to know a lot more about the revolutionary women called ‘beguines’.

zilverenpasserfebruariKrijk

Lecture and guide tour through The Experience Center for the ladies group  ‘de Zilveren Passer v.z.w.’ – beguinage of Kortrijk. Copyright foto: D. Van Linden

Action needed

When the Council of Ghent dediced to use ‘little beguine’ on a new street name, action was taken by lady Cécile Van Ooteghem, member of the Board of the Large beguinage of Sint-Amandsberg, and myself. Supported by many signatures we reached our goal: ‘beguine’ will be put on the street name of Marcella Van Hoecke, last beguine of Ghent.

fotoBArtbijGoethals

On the left first representative lady Cécile Van Ooteghem, on the right second representative Debby Van Linden, in the middle a portrait of the last misstress Josepha Goethals (Mattekeskamer, Groot Begijnhof Sint-Amandsberg). Foto copyright: B. Stevens.

2017 was a year filled with a strong engagement for the beguine heritage. With the same spirit, ‘boundless and connected’ as key words in attitude and with appreciation for cooperation and helping hands, I reach out to 2018.

Copyright tekst/text: Debby Van Linden.

Advertisements

Verlichte begijnhoven – Illuminating beguinages

(in English: see below)

Tijdens de maand december worden twee begijnhoven* letterlijk in een ander licht geplaatst. Geniet van de kaars -en lichtpracht in Leuven en Kortrijk.

fotomartinesoilee

Foto door Martine Soille, met toestemming.

Sint-Elisabethbegijnhof te Kortrijk

Het begijnhof wordt in Kerstsfeer ondergedompeld vanaf vrijdag 8 december. Geniet van de kerstverlichting op Johanna’s plein en verder. Bijkomende informatie treft u via deze pagina.

BW_IMG_8386

Foto copyright: O.C.M.W. Kortrijk

Leuven: Universitair Woonerf Groot Begijnhof ‘Ten Hove’

Op zaterdag 9 december van 17u tot 21u baadt de voormalige vrouwenstad in kaarslicht, een initiatief van ‘De mannen van ’70’. Deze groep zal tevens kaarsen verkopen ten voordele van Make@Wish. Op de achtergrond kan je genieten van de heldere klanken van de begijnhoofse beiaard.

fotoleuvenhofcaroliencoenen

Foto door Carolien Coenen, ‘Leven in Leuven’ – met toestemming.

*Sint-Catharinabegijnhof Turnhout zal dit jaar geen kaarsenverlichting aanbieden door werken aan de bestrating van het hof.

 

Met dank aan de betrokken informatieverstrekkers voor gegeven inlichtingen: Prof. dr. Marc Vervenne (president Universitair Woonerf Groot Begijnhof – KU Leuven), Liesbeth Soete (erfgoeddeskundige O.C.M.W. Kortrijk), Erik Fornhoff (voorzitter ‘Mannen van ’70’), Jef Van den Berg (voorzitter v.z.w. ‘Vrienden van het begijnhof van Turnhout’) en Peter Hofland (consulent Musea Turnhout).

 

(in English)

During December two beguinages will show you a different perspective: the former women cities will take a bath of candle lights and Christmas atmosphere. Enjoy the candle lights on the beguinages of Leuven and Kortrijk.

fotomartinesoilee

Picture by Martine Soille, with permission.

Beguinage Saint-Elisabeth at Kortrijk

Christmas lights from Friday 8th of December. Enjoy the lights around the statue of duchess Joan of Flanders and the other streets. Information, also in English, on this page.

BW_IMG_8386

Picture copyright: O.C.M.W. Kortrijk – with permission.

Large Beguinage University Residency ‘Ten Hove’ at Leuven

On Saturday 9th of December from 5 tot 9 o’clock more then 5000 candles will light the beguinage. The group called ‘De mannen van ’70’ are organisering this event and will sell candles to gain money for Make@Wish (an organisation who realises children’s dream in the short periode they live, due to illness).

fotoleuvenhofcaroliencoenen

Foto by Carolien Coenen, ‘Leven in Leuven’ – with permission.

*The beguinage Saint-Catharine of Turnhout will not organise their candles lights on the beguinage due to works on the pavement.

 

Thank you for providing information to: Prof. dr. Marc Vervenne (president University Residencial Area Large Beguinage – KU Leuven), Liesbeth Soete (heritage expert O.C.M.W. Kortrijk), Erik Fornhoff (chairman ‘Mannen van ’70), Jef Van den Berg (chairman v.z.w. ‘Vrienden van het begijnhof van Turnhout’) en Peter Hofland (consultant Musea Turnhout).

© Debby Van Linden

 

 

 

 

Leuvense lichtjes…

Vorig jaar wist ik het net te laat, dit jaar wilde ik het voor geen geld missen: het Groot Begijnhof van Leuven badend in een sfeer van ontelbare lichtjes*. Op 13 december, het feest van de heilige Lucia, trotseerde ik de kou voor een tweede bezoek aan het begijnhof. Met het enthousiasme en de nieuwsgierigheid van een kind dat eindelijk Sinterklaas zal zien, wandelde ik richting begijnhof en nam de ingang bij de Schapenstraat.

P1060838

De aanblik van ontelbare theelichtjes in deze gewezen vrouwenstad betoverde me: ‘Wauw! Wat mooi!’ Ik werd er én stil van én wilde tegelijkertijd het pakkende van het moment uitspreken.

P1060853

P1060834

Een aantal keer ben ik het hof doorgewandeld, intens genietend van elk ogenblik. In de drukste straten liet ik het lawaai achter mij om te kunnen genieten van een stiltemoment, een ogenblik wilde ik bewust verbinding maken met de Leuvense begijnen en genieten van dit sacraal gebeuren op Sint Lucia. Ik besefte dat net deze periode met ‘donkere dagen’ het kaarslicht des te sterker en krachtiger doet uitkomen. Door verbinding te maken met de lichtjes, voedde ik mijn innerlijke vlam van bezieling. De lichtjes, geplaatst op een waterput, herinnerden me aan twee oervrouwelijke symbolen: de circel en het water (bron van alle leven).

AlessiaLeuvenwaterput

De twee uren reistijd richting Leuven en terug, de koude, het donker, de lichtjes, de bezielende gloed en betovering van het begijnhof,… ik heb van elk aspect genoten. Volgend jaar ben ik weer van de partij!

*De kilometers lange verlichte straten zijn het werk van de vriendenkring ‘Mannen van ’70’, een traditiegerichte groep in het Leuvense. Dank voor de aangename babbel en jullie werk om de vele kaarsjes te plaatsen.

© Debby Van Linden

Herstorisch Leuven – Klein begijnhof: een restje glorie

Over de stichting van dit begijnhof is weinig met zekerheid te vertellen, men veronderstelt dat de aangelegen Sint-Gertrudisabdij een grote rol vervulde in het ontstaan van een begijnengemeenschap en hen tevens financiële steun verleende. De schenking van een huis aan de infirmerie door rijke begijnen in 1295 is echter een vaststaand feit.

In de 14e eeuw brak een rustige groeiperiode aan: een kapel werd gebouwd en gravin Johanna van Constantinopel erkende officieel de rechten van het hof. De 17e eeuw kenmerkte zich door een grote bloei, net zoals de meeste andere begijnhoven: het begijnenaantal steeg enorm en een nieuw bedehuis werd gebouwd.

huisbegL

In de 18e eeuw werd het hof door de Fransen opgeheven en de infirmerie over in handen van de Commissie der Burgerlijke Godshuizen (het toenmalige O.C.M.W.). Het begijnhof werd later weer vrijgegeven, doch door het dalende begijnenaantal was heropbouw niet meer mogelijk. Niet lang na het overlijden van de laatste straffe madam, wordt ‘afbreken’ realiteit: de poort en de kapel verdwenen. In 1954 ging ook de infirmerie tegen de grond ten voordele van een nabijgelegen brouwerij.

begijnhofLingang

Van de oorspronkelijke 32 huizen blijven er nu 27 over, deze werden in 1980 gerestaureerd. Via de naamplakkaatjes aan de huizen blijft een glimp van verleden bewaard…

conventL

beggL

Doorheen onze wandeling langs de Leuvense hoven, vonden we een aandenken aan de mannelijke begijnen, de bogaarden, in de Mechelsestraat. Ook de mannen laten hun ‘roots’ zien…

Verderop in Leuven: een straatje…

Na de imposante invloed van het Groot Begijnhof te hebben ervaren, keken we uit naar ‘de buurvrouw’: het Klein Begijnhof. Met een aandachtstrekkende ‘miauw’ nodigde mevrouw Poezebeest mij uit binnen te wandelen…

begijnhofbinnen

De tegenstelling was enorm: geen poort, geen kapel, geen beeld of aandenken, enkel een (weliswaar mooi onderhouden) straatje. De plaats gaf me een dubbel gevoel: hier was duidelijk recente aandacht voor renovatie geweest, langs de andere kant miste ik de beslotenheid en unieke begijnhofsfeer.

middenvhstraatjeleuven

P1050202

In de hoop meer te vinden, besloten we de abdijkerk te gaan bezichtigen. De begijnen zouden immers vanuit de abdij hun gemeenschap hebben opgebouwd. Hier botsten we op een gesloten deur. Blijkbaar konden we enkel binnen bij de vieringen.

P1050218

Met een enigzins teleurgesteld gevoel wandelde ik een laatste keer het straatje door… Wat had ik graag meer over deze Leuvense madammen geweten…

Herstorisch Leuven – Groot begijnhof (2): allure en rijkdom

De ingang van het begijnhof ligt aan de Schapenstraat: deze poort werd afgebroken tijdens de Franse bezetting, doch later – in 1805- terug gebouwd als gevolg van een overeenkomst tussen Napoleon en de kerk. Aanpalend duikt het portiertershuis op. Het duo begijnen dat hier woonde nam afwisselend de wacht op zich.

P1050256

P1050255

Bijna onmiddellijk na het betreden van het begijnhof treffen we de Sint-Jan-de-Doperkerk met vlak ernaast het vroegere kerkhof. Het gebouw, daterend van de 14e eeuw, is eenvoudig van stijl. Binnen herkennen we Heilige Begga, patrones van de begijnen, alsook prachtige muurstenen werken.

P1050313

P1050307

Het hof telt tal van grote conventshuizen en de ‘Heilige geesttafel’: minderbedeelde begijnen konden op dit ‘fonds’ beroep doen. Zij ontvingen geen geld; wel voedsel, kleding en brandhout. De constructie van het huis met nummer 71 en 72 valt op tussen de andere: onder de witte laag schuilt de oorspronkelijke lemen bekleding van het huis.

P1050278

Helemaal achteraan het hof, de Dijle overstekende, komen we in het ‘Spaans kwartier’. Dit gedeelte werd in de 17e eeuw bij het hof gevoegd. De benaming voor dit stuk van het hof is wat misleidend: een deel van de Hollandse van Willem I, in een mislukte gevechtspoging tegen de Belgen, werd hier gelegerd.

P1050343

Het begijnhof door de Aborgpoort verlatende, ontmoeten we als laatste een stukje groen dat de vroegere bleekweiden vormt.

P1050339

Herstorisch Leuven – Groot begijnhof (1): allure en rijkdom

In de 12e eeuw vestigden de eerste Leuvense begijnen zich in de nabijheid van een bedehuis dat nu de Sint-Kwintenskerk is. In diezelfde eeuw verenigden deze vrouwen zich om op het begijnhof te gaan wonen. Ze kregen een eigen kapel en werden erkend als parochie onder toezicht van de hoofdkerk van Sint-Pieter. De bisschop van Luik stelde de abten van Villers aan tot visitatoren: deze stonden in voor toezicht op de statuten van het hof, zowel op geestelijk als op materieel vlak.

Vanaf 1480 had het begijnhof vier hofmeesteressen. Samen met de pastoor vormden zij de ‘Kerckecamer’: tesamen stonden ze in voor het bestuur van het begijnhof.

P1050242

De 16e eeuw bracht tegenslag: een overstroming, de inval van Spaanse troepen die veel schade aanrichtten en het uitbreken van de pest. De daaropvolgende eeuw bracht dan weer bloei: het begijnhof werd de rijkste religieuze gemeenschap van de stad. Het hof bestond toen uit een honderd huizen waarin een driehondertal begijnen woonden.

LeuvenKurt

De leegloop in de 19e en 20e eeuw en een tweede overstroming teisterde het hof. Het toenmalige OCMW kocht de eigendomsrechten op en verhuurde de huizen aan minderbedeelden. In 1962 werd het mini-stadje door de Katholieke Universiteit gekocht, hiermee werd het slopen van het hof voorkomen. Professor Lemaire zette een restauratiecampagne op poten ter herstel van de huizen en het hof.

P1050247

Momenteel worden de huizen bewoond door gezinnen bestaande uit studenten en professoren.