Nazomeren in Lier…

September was een gevulde maand: op Open Monumentendag werden de hoven van Gent en Sint-Amandsberg bezocht (de glorieuze begijnhofkerk van O.-L.-V. Ter Hoye en de groothuizen van beide hoven zijn ronduit prachtig), vervolgens werd het toeristisch seizoen afgesloten met een vertelwandeling op het Gentse hof en als laatste diende begijnhovenqueeste een projectvoorstel in bij het Ann Huybensfonds: een boek over ‘mijn wijze vrouwen’. Deze maand wordt niets voor niets ‘alchemistenmaand’* genoemd…

Rondkuien op het hof en mooie ogen-blikken verzamelen...

Rondkuien op het hof en mooie ogen-blikken verzamelen…

Na al die bedrijvigheden was het tijd om de batterijen op te laden en dat te doen wat ik het liefste doe: rondkuieren op een hof, de dingen op me af laten komen en vooral genieten van het ‘zijn’ in de vrouwenstad van dat moment. Deze keer reisde ik richting Lier: het oudste hof van alle hoven. Ter gelegenheid van de Sint-Gummarisfeesten was er de unieke gelegenheid de begijnhofkerk binnenin te aanschouwen, een kans die ik niet wilde missen.

De Lierse kantwerksters in volle actie.

De Lierse kantwerksters in volle actie.

Naast het bekijken van de gerestaureerde huizen rondom de piëta en de piëta zelf en een kennismaking met de dames van de Lierse kantvereniging, dook ik de nauwere straatjes van het hof in voor een moment van ‘stil nazomeren’…

P1070701

Als laatste bezocht ik de Sint-Margaretakerk: alhoewel licht en ruim, trof ik er weinig beelden die vrouwen en de spiritualiteit van de voormalige hofbewoonsters centraal stelden.

P1070731

P1070716

Gelukkig sprong er een compositie uit die wel ‘Herstory’ vertelde: Anna die Maria onderwijst, lering en overdracht van kennis van vrouw tot vrouw.

Na een dagje Lier keerde ik ‘opgeladen’ huiswaarts…

© Debby Van Linden

* In de natuur zien we duidelijk een ‘omzetting’ van de zomer naar de herfst en het oogsten van hetgene we in het verleden hebben gepland. Afgestemd hierop, komen we symbolisch tot het ‘binnenhalen van de vruchten’: onze plannen krijgen vaste vorm en structuur en zetten we om in concrete actie(s).

Advertisements

Herstorisch Lier (2): Margaretha en het dambordpatroon

Het Lierse begijnhof telt drie poorten waarvan de hoofdpoort de meest imposante is. Alhoewel het begijnhof zelf aan de heilige Margaretha werd gewijd, staat het beeld van Begga in de nis. Daar de poort in de 17e eeuw werd gebouwd en er toen een golf van Begga-verering door de begijnhoven ging, werd haar beeld boven de ingang geplaatst. Links treffen we een Mariabeeld en rechts het nachtpoortje.

P1030692

P1030691

Aan de Wezenstraat staat één van de mooiste plekjes van het hele begijnhof: de Kalvarieberg. De piëta (een beeld van Christus met Maria, het verlies en lijden uitbeeldende) van Maria, een centraal thema in het begijnenwezen, wordt hier tot een meditatief plekje gemaakt.

WP_001596

In de begijnenspiritualiteit stonden vier grote vrouwen centraal:Margaretha, Begga, Catharina en Barbara. Hun legenden tonen telkens één grote overeenkomst: een standvastigheid in hun geloof doorheen moeilijke en barbaarse tijden. Deze heiligen vormden om deze reden een grote inspiratiratiebron voor de begijnen. Margaretha, dochter van een heidens priester, bekeerde zich tot het christendom en werd vanwege haar geloof de kerker in geworpen. De draak, symbool voor de duivel, die daar verscheen versloeg zij met haar kruisteken. In de begijnhofkerk staat zij centraal opgesteld,  haar kruisteken vasthoudende en de verslagen draak aan haar voeten liggende.

HMargarethaLier

Bij de laatste afbeelding hoort een anekdote die ik u niet wil onthouden! Deze foto kon ik enkel nemen door een bezoek aan de begijnhofkerk, onder leiding van een gids. De geleide wandeling kadert de belangrijkste Lierse gebouwen en eindigt in de kerk. Bij de ingang van de begijnhofpoort gaf de gids een kleine toelichting over de begijnen. Hij noemde, complimenteus bedoeld, begijnen ‘vrouwen met ballen!’ En toch… mijn pittige spirit volgende, flapte ik eruit: ‘Excuseer, vrouwen met een vagina, bedoelt u zeker? Ik heb op ji-jutsu geleerd dat de ballen de meest gevoelige en kwetsbare plek vormen van het mannelijk lichaam, geef mij dus maar een vagina als krachtsymbool!’

WP_001633

En met deze tussenkomst verlaat ik het begijnhof…

Herstorisch Lier (1): Margaretha en het dambordpatroon

Het Lierse begijnhof werd door hertogin Aleidis van Brabant gesticht in 1258. Deze schenking kan gezien worden als een bestendiging van de begijnengemeenschap die reeds sinds begin 1200 bestond. De ligging vlakbij de Nete zorgde voor hun watervoorzieningen. Het begijnhof bestaat uit verschillende straten die loodrecht op elkaar zijn aangelegd, waaruit de benaming ‘dambordpatroon’ is ontstaan.

WP_001611

Tijdens twee grote, economische bloeiperioden werd het begijnhof uitgebreid. In de 17e eeuw werd begonnen met de bouw van de huidige Sint-Margarethakerk en in de 18e eeuw werden nieuwe huizen toegevoegd in de straat met de naam ‘Grachtkant’.

foto door Jan Driesen

foto door Jan Driesen

WP_001602

De Franse Revolutie betekende voor de begijnen een dieptepunt: hun kerk werd in beslag genomen en verkocht, evenals hun woningen en de infirmerie. In de 20e eeuw daalde het aantal begijnen. Felix Timmermans droeg bij tot het behoud van het begijnhof door een deel van zijn werken te situeren op zijn geliefde plaats (‘Begijnhofsproken‘ en ‘De zeer schone uren van juffrouw Symforosa, begijntjen’). Twee straatnamen werden veranderd vanwege de bekendheid van het laatste vernoemde boek: de ‘Martienushoek’ en ‘Symforosastraat’ (oorspronkelijk ‘Nieuwstraat’ genaamd). De Martienushoek is tevens één van de plaatsen waar men nog een waterpomp aantreft.

WP_001654Als eerbetoon aan Timmermans werd een ‘Symforosabeeld’ in het begijnhof geplaatst.

WP_001647

Lier (2): Timmermans, Symforosa en hemdsmouwen

Aangekomen bij de ingang van het begijnhof, sprong de grote en monumentale poort mij in het oog: ‘Wauw, dit was nu eens een poort!’ Het pittoreske nachtpoortje trok vervolgens mijn aandacht, het was hier dat een ‘ge zijt te laat!’-begijn werd binnengelaten.

P1030690

Eénmaal door de poort in de Wezenstraat zag ik aan de overkant de andere poort, als uitgang bedoeld. Onmiddelijk kwam de gedachte ‘Kom binnen… en dan gelijk terug buiten! Wat een rare constructie!’ op. Dit gevoel ebde deels weg toen ik het begijnhof begon door te wandelen: de Sint-Margaretastraat, de Symforosastraat,…

Al stappend over de kasseien realiseerde ik me geen connectie met dit begijnhof te krijgen, geen thuisgevoel te ervaren. Onthutst en leeg stapte ik het smalste straatje, het ‘Hemdsmouwken’ genoemd, in. Middenin het straatje bleef ik plots staan: een grote, intense stilte die me verstomde, was daar, ineens… In een refleks hapte ik naar adem en draaide ik me om zodat ik met mijn rug tegen de muur kon leunen. Tot tranen toe geroerd en met gesloten ogen gaf ik mij over aan het moment ‘vanbinnen’…

P1030679

P1030683

Naar de uitgang van het begijnhof wandelend, kreeg ik oog voor de rozen die ik her en der, en in het Hemdsmouwken boven mijn hoofd, zag bloeien. In Mechelen voelde ik reeds een zekere aantrekking naar bloeiende rozen en kon ik niet weerstaan mijn neus er letterlijk in te steken. Op de één of andere manier wist ik dat ‘rozen’ iets met mijn queeste te maken hadden.

lierroos

Om een beeld te krijgen van de achterkant van het begijnhof stapte ik door de poort aan de Wezenstraat en maakten een kleine wandeling aan de Nete. Na een aanschouwen van een volkstuinencomplex, sprong mij een beeld in de verte in het oog. Op dat moment liep ik er lijnrecht naartoe. Ook al had het niets met begijnen en hun hoven te maken, dit beeld voelde voor mij ‘juist’ aan.

liervrouw

Diezelfde namiddag en avond heb ik het begijnhof nog enkele keren doorgewandeld met telkens een groot ‘thuisgevoel’ in het smalle Hemdsmouwken…

Lier (1): Timmermans, Symforosa en hemdsmouwen

Via een oproep op Lets voor meer info over begijnhoven, kwam het boekje ‘De zeer schone uren van juffrouw Symforosa, begijntjen’ in mijn handen terecht. Dit prachtige boekje over verliefdheid en loslaten, verweven met enkele pittoreske elementen die verwijzen naar het Liers begijnhof en het leven van begijn Symforosa, las ik in één ruk uit. Het samengaan van de seizoenen en het rouwproces van Symforosa wordt heel mooi verwoord door Timmermans. Nieuwsgierig gemaakt door het gelezene stapten wij richting Lier centrum. Ons plan was eerst de toeristische dienst binnen te gaan om de geplande gidswandeling van de volgende dag te gaan bevestigen.

Bij het zien een kapel vlak naast de dienst Toerisme, bleef ik echter staan en keek mijn reisgenoot aan. Die wist onmiddellijk wat dat wilde zeggen: ‘Eerst hier eens binnengaan.’

P1030669

De kapel fascineerde mij vooral door de Sint-Jacobsschelp die bij de ingang hing. Binnen heerste een stilte, een stilte die ik niet kon vatten en niet voor mij bestemd was en tegelijkertijd ‘wist’ ik dat er toch een reden was waarom ik hier voelde te moeten zijn.

Even later draaiden we de deur open van de dienst Toerisme. Na het regelen van de praktische kant van de geboekte wandeling, polsten we naar de bekendheid van het begijnhof. Deze enthousiaste, energieke dame achter de balie vernam dat ons bezoek in het teken stond van een queeste en toonde ons haar sprankelende begeestering voor het hof. Monique begon boeiend te vertellen over haar eigen ontmoeting met een grootjuffrouw, vervolgens gaf ze mij info over het begijnhof en wees ze ons erop dat in Noord-Frankrijk ook nog restanten van hoven te vinden zijn. De daad bij woord voegende, liet ze een aantal gegevens hierover uit de printer rollen. Voor mij viel er iets op zijn plaats toen ze vertelde dat de Sint-Jacobskapel een ‘stempelplaats’ was voor wandelaars van de Compostela-route. Ik vroeg intuïtief om zo’n stempel neer te posten in mijn boekje.

Aan ons gesprek kwam een einde op het moment dat andere bezoekers de dienst binnenwandelden. Geraakt door deze hartverwarmende ontmoeting stapten wij richting begijnhof…