Ontstolen identiteiten onder een suikerzoete mantel… – Hidden identities, covered with a lay of sugar

(English: scroll down, please.)

Het was het beeld waarmee ik opgroeide, ik hoor het op de gidswandelingen die ik geef, kom het tegen in een lukraak vastgenomen stripboek en aanschouw het op koekenblikdozen: het zoete beeld van ‘vrome vrouwen’ die braaf, volgzaam en naïef waren. Dit beeld, samen met de hypothese van het ‘vrouwenoverschot’ als oorzaak van de begijnenbeweging*, werd en wordt nog elke dag in ons collectief verhalenbestek neergezet.

Begijnhof Kortrijk: Sin-Annazaal en beeld van M. Pattyn.

Beeld van M. Pattyn, laatste van een 800-jarige beweging van eigenzinnige vrouwen.

Net als ikzelf indertijd, valt de verbazing van mensen hun gezicht af te lezen als ze te horen krijgen dat de beweging van wijze vrouwen, begijnen genaamd, een groep onafhankelijke vrouwen betrof die 800 jaar hebben bestaan. ‘Mevrouw, dat wist ik allemaal niet!‘ aanhoor ik dan. Als ze vervolgens over hen als schrijfsters van ettelijke literaire werken, als leidinggevenden bij uitstek, als vrouwen die een stad bouwden en elkaar verzorgden tot het einde,… vernemen, smelt de suikerzoete laag van het hen aangeleerde begijnenverhaal als sneeuw voor de zon.

Uitgave van Hadewijch in het Engels.

Uitgave van Hadewijch in het Engels.

Onderzoek en publicaties over deze vrouwen en hun beweging zijn, geschiedkundig gezien, tamelijk recent. Zowel in België, Nederland en daarbuiten zijn uitstekende studies op gang gekomen vanuit verschillende hoeken en recente begijnenmusea stellen een navolgbaar voorbeeld, doch het werkveld blijft versnipperd.

Er is nood aan het samenbrengen van alle informatie zodat één geïntegreerd beeld van de wijze vrouwenbeweging als ‘straffe madammen mét identiteit’ naar voren komt zodat het hen oneer aandoende, suikerzoete beeld even onbekend wordt als nu hun echte verhaal is…

© Debby Van Linden

*De mogelijke oorzaak en de ontstaansreden van verschillende vrouwen die in geheel West-Europa als begijn begonnen te leven is (nog) niet achterhaald. 

It was the image I grew up with, I hear it on my guide tours, meet it when I grap a comic book and see it on biscuit tins: the sweet image of ‘pious ladies’ who were naïve, sheepish and without real identity. Now, this image, together with the story that their movement rooted in an overabundance of women, was and is the story that we all got collectively.

Begijnhof Kortrijk: Sin-Annazaal en beeld van M. Pattyn.

Statue of M. Pattyn, the last one of a movement of revolutionary women that lasted 800 years.

Just as I was a while ago, people are astonished when they hear about the beguine movement*: 800 years of independent women! They tell me ‘I didn’t knew that!’ If they find out about the women as famous writers, as mistresses who led a whole city, of women who took care of eachother untill the end,… I see the sugary story of ‘naïve women’ melting away…

Uitgave van Hadewijch in het Engels.

The works of Hadewijch, translated in English.

Research and publications are, compared to the attention other fields get, recent. In Belgium, the Netherlands and other countries  authors published decent studies about these men and women and a recent museum in Flanders is giving an example of how things can be done. Nevertheless, the field is fragmentised.

We need to bring all this information together so one story of ‘wise women with identity’ becomes thé story. We need to provide this untill and after the sugary image of the beguines becomes as unknown as their real story is today…

© Debby Van Linden

*The origine of the beguine movement throughout West-Europa is still unknown. The hypotheses on this subject are still guessings.

Advertisements

Hun eigen spiritualiteit neergeschreven…

In de Middeleeuwse tijdsperiode nam een beweging, door de bevolking ‘begijnen’ (voor de vrouwen) dan wel ‘begaarden’ (voor de mannen) genoemd, het voortouw door de apostolische waarden als leidraad te nemen. Door hun levenswijze en schrijven zetten de vrouwen bij het door mannen gestelde denken over het goddellijke vraagtekens. Ze kregen geen toegang tot de universiteit en besloten daarom elkaar te onderwijzen. Deze vrouwen waren pioniers: in een klimaat waarin Latijn de taal van de kerk was -en als zodanig enkel door en voor de hogere klasse toegankelijk- werden hun spirituele woorden in de volkstaal de nieuwe literaire taal!

hadewijchzwartwit

Zij kwamen regelmatig samen om hun interpretaties en religieuze bedenkingen te bespreken en neer te pennen – op zich al revolutionair in die tijd! Deze praktijk werd als een bedreiging voor het kerkelijk monopolie gezien en al gauw werd hun schrijven als ‘ketters’ bestempeld. Van o.a. deze drie wijze vrouwen – Porète, van Maagdenburg en Hadewijch – zijn geschriften bewaard gebleven, ondanks een klimaat vol bedreiging. Hun schrijven getuigt van uitzonderlijke kwaliteit, in de geschiedenisboeken krijgen ze amper of geen plaats…

Margerite Porète

Schreef in het Picardisch (een Oudfranse taal) over de zeven stappen van zielsontwikkeling onder de vorm van een dialoog tussen o.a. ‘de Rede’ en ‘de Ziel’ en verspreidde haar werk in het openbaar. De bisschop de Marigny zal haar veroordelen en in juni 1310 op de brandstapel zetten wegens ‘ketterij’.

margeriteboekzwart

The mirror of simple souls‘* is o.a. verkrijgbaar in het Engels en het Frans.

Hadewijch van Brabant

Schreef een oeuvre in het Diests bij elkaar om ‘u’ tegen te zeggen: ‘Brieven‘*, ‘Strofische gedichten‘, ‘Mengeldichten‘ en ‘Visioenen’. Centraal in haar werk staat de ‘minne’ om haar godservaring uit te drukken.

hadewijchbrieven

Hadewijch is, indien er rondom mystiek of literatuur gesproken wordt, de meest gekende van deze drie dames.

hadewijchcomplete

Mechtild van Maagdenburg

Deze Duitse wijze vrouw schreef ‘The flowing light of Divinity‘* (ook wel getiteld ‘The flowing light of the Godhead‘) in een variant van het Nederduits: een zevendelig werk waarin ze de goddellijke éénwording op basis van het Hooglied beschrijft. Vermoedelijk leidde ze, net als Hadewijch, een groep van gelijkgestemden.

mechtildboek

Van Maagdenburg besluit na een tijd haar toevlucht te zoeken in het klooster van Helfta in. Men is niet zeker of dit uit volledig vrije wil was, mogelijk vormde het een strategische en veilige zet om aan bedreiging en veroordeling te ontkomen.

© Debby Van Linden

*De werken van deze wijze vrouwen zijn, in het geval van Hadewijch in het Nederlands, via de betere boekhandel te verkrijgen/bestellen. De andere werken alsook Hadewijchs oeuvre kunt u via het web verkrijgen. Hadewijch is gekend: uw bibliotheek zal grote kans een aantal boeken van en/of over haar in bezit hebben. Het boekenbronmateriaal behoort tot de standaardwerken en is makkelijk terug te vinden.

Bronnen:

De Cant, G. e.a. (2003). Een onafhankelijke vrouwenwereld. Van de 12e eeuw tot heden. Uitgeverij H. Caloen Foundation, St.-Marens-Latem.

Mommaerts, P. (2003). Hadewijch. Schrijfster, begijn, mystica. Uitgeverij Peeters, Leuven.

Van Linden, D. (2015). Een zoektocht naar vrouwenkracht. Het begijnenerfgoed als leidraad. Lentenummer Begijnhofkrant (nr. 47 – 2015; pag. 12-13).