Herstorisch Diest: grootsheid aan banden gelegd

De Diestse begijnen verenigden zich in 1245 op gronden buiten de stadsomwalling. Door het optrekken van een nieuwe stadsmuur in de late 14e eeuw kwam het hof binnen de stad te liggen.

In de 16e eeuw zorgde pastoor Esschius voor een golf van veranderingen op het begijnhof: hij voerde een spiritueel gezag dat gericht was op persoonlijke inkeer en gebed, liet de lemen huizen vervangen door woningen van steen en legde nieuwe regels betreffende in- en verkoop op die het contact tussen de begijnen en lokale handelaars zeer beperkte. De begijnen en de stadsbewoners protesteerden hevig, zelfs de Inquisitie kwam eraan te pas, doch Esschius voerde zijn beleid door.

foto door Geert De Brabander

foto door Geert De Brabander

Tijdens de bloeiperiode in de 17e eeuw groeide het begijnenaantal tot ongeveer 400, de inval van de Fransen zou dit getal doen afnemen. De huizen van het hof kwamen in handen van het huidige O.C.M.W., die de leegstaande verhuurde aan burgers. In de 19e eeuw tellen we als gevolg nog 25 begijnen. In de 20e eeuw sterft de beweging langzamerhand uit. Door de officiële bescherming van het hof (1938) blijft dit ‘stadje in de stad’ haar karakteristieken behouden.

P1050535

Net voor de ingang, op nummer 66, treffen we de ruime begijnhofpastorie.

P1050603

P1050601

Paradepaardje bij binnenkomst is de barokke begijnhofpoort. Deze dateert van 1671, doch ervoor was er al één, waarschijnlijk ingetogener van aard. Opvallend is het Mariabeeld in de nis, andere hoven hebben Begga of Catharina als ‘poortdame’.

kerkdIEST

De kerk, gebouwd in de 14e eeuw als vervanging van de kapel, bestaat uit ijzerzandsteen en is opgedragen aan begijnhofpatrones Catharina. Momenteel renoveert men dit gebouw.

Het hof bevat vele, grote conventshuizen met een verwijzende naam: het Engelenconvent bv. werd beschikbaar gesteld voor negen begijnen, overeenkomend met de negen aartsengelenkoren.

P1050585

Een mooi eerbetoon aan de begijnen vonden we, als afsluiter, terug in de beelden van Jan Peirelinck.

© Debby Van Linden

Advertisements

Dendermonde: vergane glorie

Tussen twee appartementsblokken in, stapte ik de poort van het Sint-Alexiusbegijnhof binnen. Een lang wandelpad kwam me tegemoet: vreemd, een toegangspoort en vervolgens een weggetje. Het pad voortgaande verdween het drukke stadsgeruis geleidelijk…

poortdmonde

Vervolgens stond ik voor een tweede poort in de vorm van een hek en ontmoette het Dendermondse hof: een oase van stilte en groen, een groot plein met huizen langs de kant en de begijnhofkerk in het midden.

poort2

P1040845

Een ‘wauw’-gevoel kwam op… tot ik langs de huizen passeerde en merkte dat velen ervan een verwaarloosde indruk op me maakten. De woorden ‘vergane glorie’ kwamen in me op: er was een museum, er waren aanduidingen van conventshuizen,… en toch maakte het hof een trieste indruk. Hier was ooit in geïnvesteerd en dit kon iets moois worden…

P1040846

Ik besloot rond de kerk, tussen het groen te gaan kijken en schrok toen ik ze plotsklaps weer ontmoette: Maria. ‘Hier ben je weer’ groette ik haar rustig. Mijn ‘omkering’ in Turnhout bleef behouden, ze mocht er zijn voor mij.

P1040841

Het museum binnengaande, viel me een schilderij op dat me onmiddellijk intrigeerde: de zeven zwaarden doorkliefden het hart… Wat zou dit te betekenen hebben? Hier wilde ik meer over opzoeken!

P1040789

Terug buiten bestudeerde ik de muur die naar de andere kant van het hof liep: naderbij komende stelde ik vast dat op deze muur ‘nepdeurtjes’ waren geschilderd. Van ver leken dit begijnhofhuizen te zijn met bijhorend toegangspoortje, dichterbij gekomen bleek dit een illusie te zijn…

P1040774

Terwijl ik het hof een paar keer doorwandelde, bleef het dubbele gevoel: dit hof had meer zorg nodig! Terwijl ik naar de uitgang liep, genoot ik van de stilte op het hof en de avondzon die speels schaduwen werpte op het grasplein. Hier was het weer, dat fijne thuisgevoel…

P1040872

Herstorisch Turnhout: langgerekt en begunstigd

Het begijnhof van Turnhout werd gesticht op gronden van het nabijgelegen kasteel. Het stichtingsjaar van het hof is onbekend, wel weten we dat hertogin Maria van Brabant en  haar zus Johanna, de begijnen steunden door middel van beurzen en schenkingen. In tegenstelling tot de explosieve groei van het begijnenaantal op andere hoven, kende dit hof een rustige groei.

In de 16e eeuw leed het hof schade door een brand en werd het kerkinterieur door de Beeldenstorm beschadigd. De 17e eeuw bracht terug welvaart: aristocratische steun van Albrecht en Isabella deed het hof verdubbelen in omvang en leidde tot de bouw van een nieuwe kerk. De Franse inval in de 18e eeuw zorgde voor turbulentie: voortaan moesten de begijnen huur betalen voor hun woningen en de poort werd verwijderd. Het begijnenaantal liep sterk terug. In de 19e eeuw zorgde de bouw van een Lourdesgrot als bedevaartsplek voor inkomsten en een nieuwe intredingen. Het begijnhof leed weinig onder de wereldoorlogen, doch het effect van de ontkerkelijking zorde voor een langzame uitdoving van het aantal begijnen.

P1040361

P1040366

De begijnhofpoort, daterend van 1700, is er ééntje om ‘u’ tegen te zeggen: groot, massief, vroegclassisch en met Begga bovenaan in de nis.

Huidige begijnhofkerk.

Huidige begijnhofkerk.

De huidige kerk, gebouwd in de periode 1662 – 1667, is gewijd aan het heilig kruis en vertoond zowel gotische als barokke elementen. Op de plaats van de eerste begijnhofkerk (13e eeuw), staat nu de kruisberg.

Kruisberg.

Kruisberg.

P1040426

P1040462

Absoluut de moeite waard is een bezoek aan het begijnhofmuseum, gehuisvest in de vroegere woning van pastoor Mermans en een stuk van het aangelegen conventshuis. Je kan o.a. de raadzaal en de keuken bezichtigen, hun kantwerk bewonderen, een stukje Hollandse invloed terugvinden in talrijke delftsblauwe voorwerpen,…

P1040475

Verpozen kan in de binnentuin, waar je niet alleen kan genieten van het groen maar ook een knipoog naar de begijnen aantreft…

P1040450

P1040454

Elke woensdag tijdens de maanden juli en augustus gaat er een gratis gidswandeling door, startende in het museum. Fijn om dan een keer de kerk en de kapel van binnenuit te leren kennen!

P1040530

Turnhout: langgerekte zorg …en overgave

Net bekomen van de indrukken van Herentals, fietsten wij het volgende begijnhof tegemoet: Turnhout. Even daarvoor was ik te weten gekomen dat er een begijnhofmuseum was… dit maakte mij heel nieuwsgierig. Ondertussen merkte ik bij mezelf de dag ‘de dag’ te kunnen laten, de dingen gewoon op mij te laten afkomen, de weg ‘de weg’ te laten zijn…

P1040359

De poort binnengaan, een nieuwe wereld tegemoet treden… abdrupt bleef ik staan: deze vorm van begijnhof had ik nog nooit gezien: twee parallel lopende huizenrijen in een langgerekte vorm! Hier was zorg aanwezig: duidelijke bordjes met de belangrijkste plaatsen en bezienswaardigheden van het hof, onderhouden groen, gerestaureerde huizen,..

P1040385

P1040561

Het eindeloos lijkende hof naar achteren doorwandelende liet ik de verschillende stukken op mij afkomen: de huizen en conventen, de pompplaatsen, de Lourdesgrot, de kerk, het ruisen van de wind door de bomen,… de rust en de stilte.

P1040569

Bij het zien van het Mariabeeld aan de Lourdesgrot bekroop mij weer dat ‘dubbele gevoel’: Maria, zo aanbeden en tegelijkertijd zo buigend, dat wrong vanbinnen. Tegelijkertijd gaf die plaats mij een enorme rust… ik kon mijn verwarring niet duiden, leek enkel nog meer vragen te krijgen.

P1040411

Aan de poort van de infirmerie viel mij het enorme aantal bedankplaatjes, gericht aan Maria, op. Ik realiseerde mij dat, alhoewel jezus de centrale figuur van het christelijk geloof vormt, veel mensen zich op de één of andere manier toch tot Maria wenden met hun vragen en wensen én hun dankbaarheid tevens uitdrukten in een gedenkplaatje. ‘Hoe komt dit toch?’ vroeg ik mij af. Op het pleintje van de infirmerie zette ik mij neer: de stilte boodt mij wederom voeding in de vorm van een pauze.

P1040413

In de namiddag stapten wij het museum binnen, waar een hartelijk onthaal volgde. In het hele gebouw kwam het begijnenleven aan bod met tekst, foto’s en gepast beeldmateriaal. Alles was precies gedocumenteerd en werd met veel zorg uitgestald. Ik genoot van de tocht door het museum, nam talrijke foto’s en nam enthousiast en nieuwsgierig elke ontdekking in elke kamer in me op.

P1040425

Na de eerste helft van het museum bezocht te hebben, namen wij een pauze in de binnentuin. Terwijl ik een aantal foto’s nam, werd ik overvallen door een diep gevoel van dankbaarheid terwijl mijn lens mijn compagnon zichtbaar maakte. Ik besefte wat een rijkdom het was om iemand die me steunde bij mij te hebben, niet alleen in mijn zoektocht (nu al tien begijnhoven lang), ook in deze rouwperiode over mijn grootmoeder.

P1040379

Na nog een laatste keer over het hof gewandeld te hebben, beende ik richting poort. Terwijl ik het Mariabeeld in de nis aan de achterkant van de poort waarnam, maakte ik een innerlijke ‘klik’. Krachtig rechtopstaand en met de diepblauwe sterrenhemel op de achtergrond, dat was voor mij ‘dé Maria’ die mij voeding gaf. En terwijl ik blij omhoog keek, besloot ik ‘een deal’ met haar aan te gaan… ik voelde me innerlijk zeggen: ‘Ok, toon me jouw verhaal en ik zal luisteren…’. Op dat moment liet ik mijn aangeleerde kennis over haar los en maakte met volle overgave ruimte voor een ander verhaal: voor HerStory.

P1040363

Herstorisch Brugge: grandeur alom

Het Brugse begijnhof, vermoedelijk in de 13e eeuw aan de Reie gesticht, werd doorheen de geschiedenis steeds beschermd: eerst tradt Johanna van Constantinopel op als beschermvrouwe, later haar zus Margaretha en erna Filips de Schone. De begijnen leefden in het begin in conventen, daarna ging het armoede-ideaal ten onder door de komst van rijkere begijnen. Onder invloed van laatstgenoemde Franse koning werd het verschil in aanspraak tussen de rijkere en armere begijnen opgeheven.

De Hervorming richtte schade aan de begijnhofkerk, doch liet de huizen en het hof verder ongemoeid. Vanaf de 15e eeuw wijzigden de statuten waardoor enkel nog vrouwen van voorname huize begijn konden worden op het hof en in individuele huizen gingen wonen. Het begijnhof kende talrijke bloeiperiodes met vele intredingen, doch rond de 19e eeuw liep het aantal begijnen terug tot 26. Het begijnenleven met authentieke idealen was ook verdwenen: de stilte werd niet geëerbiedigd, er waren talrijke feesten,…

Rodolphe Hoornaert werd in 1922 aangesteld als begijnhofpastoor van de paar resterende begijnen. Deze wist af de plannen van het stadsbestuur: zij wilden het hof dra tot arbeiderswijk of ziekenhuisgebouw omvormen. Hoornaert stelde alles in het werk om het begijnhof te behouden: door het in de kijker te zetten (‘700 jaar Brugse begijnengemeenschap’) kwam hij in contact met een Frans benedictessengenootschap die het begijnhof wilden besturen. De huizen werden opgeknapt, een kloostergebouw werd geconstrueerd en de gevels werden gewit.

Alvorend het hof te betreden tref je de begijnhofpastorie waar pastoor Hoornaert verbleef (nr. 15), zijn gedenksteen zit in de muur ingemetseld. De sierlijke brug over het water en de poort dateren van 1776. Het beeld in de nis stelt Elisabeth van Hongarije voor, schutsheilige van de armen.

Gedenksteen ter ere van pastoor Hoornaert.

Gedenksteen ter ere van pastoor Hoornaert.

P1030996

De huizen dateren van de 17e, 18e en 19e eeuw en komen homogeen over vanwege de witte kleur. Het museum vind je op nummer één tot drie, het groothuis op nummer 30 met daaraan gevoegd de vroegere infirmerie en kapel. De begijnhofkerk, in barokstijl, vorm een centraal gebouw in het begijnhof. Het straatje naar de achterpoort toe werd later bijgebouwd.

Begijnhofkerk met Sint-Elisabeth als beschermheilige.

Begijnhofkerk met Sint-Elisabeth als beschermheilige.

Vandaag word het begijnhof bewoond door de zusterorde, een aantal alleenstaande vrouwen en is er een gastenverblijf  voor bezinningsdagen en lezingen opgericht. Naast een museum in de vorm van een begijnenhuis vind je er ook een winkeltje met allerhande religieuze voorwerpen, kaarsen en boeken over bezinning in de breedste zin van het woord. De poort sluit ‘s avonds nog steeds om 18u. Op deze manier blijft de mystieke sfeer, stilte en rust vanuit de begijnentraditie bewaard…

Brugge: woordenloos ogen-blik

Rond het middaguur wandelden wij het begijnhof van Brugge binnen*. Na de pastorie en de prachtige poort in me opgenomen te hebben, nam ik de tijd om het museum te ontdekken (‘begijnenhuisje’). Ik nam de tijd elke schilderij, elke kamer en elk aandenken grondig te bestuderen. De non aan het onthaal merkte mijn begeestering op en vroeg naar mijn interesse. ‘Dit bezoek maakt deel uit van een persoonlijke queeste.’ antwoordde ik vriendelijk terug en toonde haar mijn begijnhovengidsje. Na het bezoek van het begijnenhuisje, besloot ik een kaartje van het hof mee te nemen. Net na het afrekenen, bij het buitengaan, duwde de non iets in mijn handen. Ik keek haar verbaasd aan, doch kon in dat ene korte, mooie, hartelijke en bezielde ogen-blik haar boodschap aan mij verstaan: ‘Geen woorden nodig, neem dit mee, dit is voor jou.’

P1030866

Verbouwereerd bleef ik buiten staan en doorbladerde het boekje: het bleek een korte geschiedschrijving van het begijnhof te zijn, in elkaar gestoken door pastoor Hoornaert**.

P1030867

De rest van mijn bezoek heb ik genoten van het aanschouwen van de vele begijnenhuizen, het groothuis, de stilte in de kerk en het pittoreske zicht over het plein. De stilte en de taal van het ruisen van de wind in de bomen liet ik tot mij komen in honderdenéén woorden en innerlijke zieleroerselen. Ik besefte op een dieper niveau: ‘Iets goddelijk is als de wind: we kunnen de wind niet zien, wel de gevolgen ervan horen in het ruisen van de bladeren; wel de beweging van de bladeren zien, de wind voelen als deze onze huid aanraakt, maar nooit de wind zien. ‘

* Om ten volle van de stilte van het Brugse begijnhof te genieten: ga ofwel vroeg ‘s morgens, of rond het middaguur of ‘s avonds, voor sluitingstijd. Spijtig en frusterend genoeg eerbiedigen vele bezoekers/toeristen de bordjes met vraag tot stilte niet.

** In het volgende stukje meer over de rol die deze speelde in de geschiedenis van het Brugse begijnhof.