Begijnendijk: niet zomaar een naam…

Ze tuurt naar haar vroegere grondbezit vanop haar plaats in het centrum en blijft staan in weer en wind… ‘de begijn’ in het hart van Begijnendijk vormt een eerbetoon aan de invloed en geschiedenis van de Aarschotse, wijze vrouwen, ‘begijnen’ genaamd.

P1070675

De naam van het dorp ‘Begijnendijk’ verwijst naar haar letterlijke betekenis: een samengaan van dijken, opgetrokken rondom de velden en hoeven van het begijnhof van Aarschot. Daar het gebied moerassig was, betekende een dijkenbouw bescherming tegen wateroverlast. De vrouwen gebruikten de weg zelf tevens als processieroute.

P1070682

Begijnendijk werd tijdens de Franse revolutie een onafhankelijk dorp, losgekoppeld van Aarschot. Sinds 1977 bestaat deze gemeente uit Betekom en Begijnendijk zelf. ‘De Begijn’ staat er sinds 1988, gebeeldhouwd door Jan Peirelinck.

© Debby Van Linden

Bron: ‘Geschiedenis van een dorp. Van Betekom tot Begijnendijk’ in Begijnhofkrant nr. 46, pp. 16-17, winter 2014. De Vrienden van het begijnhof van Turnhout vzw.

Advertisements

Herstorisch Aarschot: ontzieling

Het Aarschotse begijnhof werd in 1259 officieel gesticht door een schenking van hertog Hendrik de derde. Deze en andere geldsommen werden gebruikt om een kerk, infirmerie en een aantal pachthoven en gronden aan te werven aan de Demer. Om deze gronden te beschermen tegen overstromingsgevaar werden dijken rondom aangelegd, vandaar de naam van het aanliggende dorp, Begijnendijk.

Na deze periode van bloei en welvaart, brak een mindere periode aan: een brand en verwoesting in de 16e eeuw deed het begijnhof bijna volledig verdwijnen. De beweging herstelde zich en liet alles heropbouwen, waardoor in de daaropvolgende eeuw een tweede bloeiperiode aanbrak. De Franse bezetting maakte echter definitief een einde aan nieuwe intredingen en uitbreidingen, waardoor de honderdtal begijnen langzamerhand uitdunden. Een volledige ontzieling van het hof kwam vier jaar na het overlijden van de laatste begijn: in 1860 werd een nieuwe straat dwars door het begijnhof aangelegd. De kerk, begijnhofpoort en een deel van de infirmerieschuur werden weggeveegd om plaats te maken voor de huidige Stationsstraat. Het besloten karakter van het begijnhof ging hiermee definitief teloor.

De huizenrij die dienst doet als bejaardenwoningen.

De huizenrij die dienst doet als bejaardenwoningen.

Prachtige restauratie van een kleine huizenrij.

Prachtige restauratie van een kleine huizenrij.

De huizenrij voor de Onze-Lieve-Vrouwekerk heeft nu een functie als bejaardenwoningen. Een aantal gevels vertonen de pracht van restauratiewerken, de ‘moderne’ woonblokken aan de andere kant van het begijnhof ontzielen echter het totale plaatje van wat ooit een prachtig begijnhof was…

Bron: Heirman, M. , Langs Vlaamse begijnhoven.

Aarschot (2): ontzieling

Het begijnhof verlatende, besloten wij een naburig park op te zoeken: wat groen zou ons deugd doen! Onderweg passeerden we de Onze-lieve-vrouw-kerk en trof dit beeld van Sint-Jacob mij.

 P1030721

Ik herinnerde me in Lier ook een link met deze heilige te hebben, nl. het bezoeken van de Sint-Jacobskapel. Alhoewel ik het voor de hand liggende verband kon zien, begijnhovenbezoeken als ‘weg’ zoals deze van Compostela, had ik het gevoel dat er een andere en nog diepere betekenis inzat daar vooral de schelpen mijn aandacht trokken.

 P1030722

Vanop de parking vertrekkende, schreef ik de naam van het naburige dorp ‘Begijnendijk’ op. Ik wilde uitpluizen wat het eventuele verband was met het begijnhof.

Na de twee ‘ups’ van begijnhoven in Mechelen en Lier, was Aarschot een eerste ‘down’…

Aarschot (1):ontzieling

Na mooie ervaringen in Mechelen en Lier beenden wij onze weg naar het begijnhof van Aarschot. Ontsteld bleef ik staan op wat ooit een begijnhof moest geweest zijn: de hoge muren waren weg, er liep een straat dwars door het vroegere hof, de kerk en het infirmeriegebouw waren verdwenen, verbouwingen waren aan de gang…

bouwwerfAarschot

Mijn woede en teleurstelling omtrent de afbraak staken de kop op, ‘ontzieling’ was het meest passende woord dat bij me opkwam. De enkele conventshuizen en de overblijvende huizenrij met mooi aangelegde voorjaarsbloeiers kon mijn ontgoocheling niet rechttrekken.

begijnhofAarschotoverview

De twee delen doorwandelende, trof ik een ‘eerbetoon-begijnbeeld’ dat perfect weergaf wat ontzieling met dit hof had gedaan: het economisch gewin werd verkozen boven menselijkheid, zorg en spiritualiteit met als gevolg diepe tristesse.

begijnbeeldAarschot