Restauraties begijnenerfgoed Gent – Restaurations beguine heritage Ghent

(In English: see below)

Het begijnse erfgoed bewaren betekent een ware uitdaging aangaan: zorg voor monumenten betekent blijvend restaureren. Hoe staan de zaken ervoor te Gent?

De restauratiewerken op de Gentse begijnhoven staan niet stil, zowel een aantal huizen van de voormalige Ter Hoye vrouwenstad als een huis aan de Begijnhofdries op het ‘oude’ Sint-Elisabethbegijnhof staan in de stijgers. Ook de begijnhofpoort van laatstgenoemd hof wordt momenteel aangepakt: een korte toelichting.

Achtergrond

Einde negentiende eeuw, een paar jaar nadat de begijnen hun nieuwe begijnhof te Sint-Amandsberg bewonen – dankzij het deskundig leiderschap van grootjuffrouw Julia Verhaeghe! – zet de stad Gent verdere stappen ter ontmanteling en afbraak van de voormalige vrouwenstad: enkele huizen en de groteske begijnhofpoort worden resoluut afgebroken. Dankzij inspanningen van ‘De Vrienden van Oud-Gent’ zal het poortgebouw in de jaren 1920 herrijzen aan de ringkant van het Bijlokemuseum. De stenen van het gebouw bestaan deels uit gerecupereerde en nieuwe materialen.

BijlokeSTAMpoortbegijnhof

De begijnhofpoort van het ‘oude’ Sint-Elisabethbegijnhof te Gent, rond 1920 aan de Bijloke-site. Foto copyright: De Zwarte Doos, Archief Gent, SCMS_FO_1022, met toestemming.

Restauratie

Momenteel staat het poortgebouw in de steigers ter herstelling van zowel de gevel, de daken en het schrijnwerk. Samen met het gebouw wordt ook de aangrenzende Armenpoort en de Baudelozaal aangepakt. De voorlopige planning geeft aan dat de werken tegen einde 2018 klaar zullen zijn.

P1030767

Begijnhofpoort ‘Sint-Elisabethbegijnhof Gent’ voor de restauratie, gelegen langs de ringkant van de Bijloke-site. Foto copyright: D. Van Linden.

Met vriendelijke dank voor passende informatie aan W. De Vuyst, Onderzoek en collectie, STA’M – Bijlokesite.

(In English)

Preserving the beguine heritage is a true challenge: care for monuments means processing ongoing restauration. How are things going in Ghent?  

Restauration works on the beguine heritage are done on three places: at houses at the women city of Ter Hoye, at a house on the beguinage of Saint-Elisabeth (placed at the central square called ‘Begijnhofdries’) and the former gate building is renovated. A short explanation on the last restauration works…

Background

By the end of the nineteenth century, a few years after the beguines moved to their new women city at Sint-Amandsberg – a realisation of clever negotiation by misstress Julia Verhaeghe!- , the city of Ghent continues to destroy parts of the beguinage: a few houses and the gate are removed. The political work from the group called ‘De Vrienden van Oud-Gent’ will gain results: around 1920 the gate building of the old beguinage was rebuild at the Museum on the former monastry called ‘De Bijloke’. The stones of the gate building are a combination of new and original materials.

BijlokeSTAMpoortbegijnhof

Gate building of the ‘old’ beguinage Saint-Elisabeth  (Ghent), around 1920 at the Bijloke-site. Foto copyright: De Zwarte Doos, Archief Gent, SCMS_FO_1022, with permission.

Restauration

Today restauration works on the gate building are in progress: the surface, the roof and all joinery will be inspected and refreshed. The adjacent buildings, e.g. the Room ‘Baudelo’, will be restaurated together with the central gate. By the end of 2018 all works should be finished.

P1030767

Gate building of the ‘old’ beguinage ‘Saint-Elisabeth’ at Gent’ before restauration, now located at the Bijloke-site. Foto copyright: D. Van Linden.

Thank you for providing kind information: W. De Vuyst, research and collection, STA’M – Bijlokesite.

© Debby Van Linden

 

 

Herstorisch Antwerpen: stadsoase met een woelige geschiedenis

Midden dertiende eeuw vestigen de Antwerpse begijnen zich op een stuk grond buiten de stadsmuren, nu de Begijnenvest aan het Kiel genoemd. Op hun ‘Curtis Sion’, zoals ze hun hof noemden, hadden ze een eigen kerk, infirmerie en tevens eigen bestuur, met steun van de bisschop en hertog Jan I. Drie eeuwen later zal het begijnhof afgebrand worden: de Gelderse troepen bedreigen de stad waardoor de ‘verschroeide aarde’-techniek wordt ingezet om de vijand geen onderkomen buiten de stadsmuren te gunnen.

Het huidige hof aan de Rodesraat.

Het huidige hof aan de Rodesraat.

De begijnen besluiten zich vervolgens binnen de stad te vestigen, op de huidige locatie aan de Rodestraat. De aankoop van de grond vind plaats in 1545 om een jaar later de eerste woningen en kerk in te wijden. De 16e eeuw wordt, op een korte periode van Calvinistische bestuur na, gekenmerkt door grote bloei: meer dan 200 begijnen wonen en werken op het hof dat de gehele streek van de Rodestraat omvat. De inval van de Fransen zorgde echter voor een kentering: de vrouwen moeten het hof verlaten en het ‘achterhof’ (het gedeelte dat begint achter de kerk en eindigt aan de Paardenmarkt) wordt verkocht. Na de Franse Revolutie slagen de begijnen erin het hof terug in bezit te krijgen en breekt wederom een bloeiperiode aan: de huizen werden vernieuwd en een nieuwe begijnhofpoort rees uit de grond.

P1070037

Huidige begijnhofpoort met in de nis Begga.

In de 19e eeuw knabbelde men nog een stuk van het hof, gewijd aan Catharina, af: de infirmerie en een aantal huizen werden verkocht. De begijnen konden gelukkig de rest in hun bezit krijgen. Tevens lieten ze hun kerk vervangen door een nieuwe (1827-1830). De twintigste eeuw toont duidelijk het dalend aantal begijnen: juffrouw Virginie Laeremans, de laatste Antwerpse begijn, overleed in 1986. Restauraties van het hof vinden plaats in 1901, 1970 en vandaag de dag.

P1060888

Ingangspoort van de begijnhofkerk.

Blikvangers op het begijnhof* zijn, zonder twijfel, de groteske begijnhofpoort, de tuin en de eenvoudige, doch prachtige begijnhofkerk, waar Begga – sterk vereerd op dit hof – een centrale plaats inneemt.

Bronnen:

‘Het begijnhof van Antwerpen’ door M. Palinckx (2011) – uitgewerkte brochure.

Olyslager, W.A. (1990).750 jaar begijnen te Antwerpen. Uitgeverij Pelckmans, Kapellen.

*Het Antwerpse begijnhof was tot voor kort een grote onbekende voor mij. Heden behoort deze parel tot één van mijn meest geliefde en bezielde hoven.

De stille ontkiemingsplaats in Antwerpen…

Bij de eerste passen doorheen de poort in de Rodestraat voelde ik het meteen: ‘thuis‘.

P1060913

Door de poort gaande en na een blik op het mij ondertussen vertrouwde bordje ‘manspersonen na zes uur’ – het had mij een tijd geleden nieuwsgierig genoeg gemaakt om naar deze plek te komen-opende het hof zich.

P1060910

P1060898

apenAnjabkerk

Begijnhofkerk-altaar. Foto door Anja Vandervelpen, met toestemming overgenomen.

Als vanzelf begon ik aan een wandeling langs de huizen en ging de kerk** binnen. Ik nam een paar minuten de tijd om in de stilte de beelden die het vrouwelijk goddellijke representeerden in me op te nemen. Begga schitterde vooraan, boven het altaar, en achteraan in het glasraam.

Foto door Anja Vandervelpen - met toestemming overgenomen.

Foto door Anja Vandervelpen* – met toestemming overgenomen.

WP_001891

Zonder nog rekening te houden met de tijd, genoot ik van de begijnhoftuin, het kleine steegje naast het groothuis en de vrouwen die me in beeltenis omringden: Catharina en Barbara.

Heilige Barbara.

Heilige Barbara.

P1070034

Catharina, patrones van de filosofie.

Catharina, patrones van de filosofie.

Ik besefte dat dit hof zich in mijn geheugen had gegrift en er niet meer uit zou vertrekken: vanuit deze ontkiemingsplaats vond ik een (Vlaams) aanknopingspunt naar zowel Herstory als de representatie van het vrouwelijk goddelijke en de begijnen met hun herstorische geschiedenis: het begin van een levensomwenteling met een ‘no return – ticket’.

Foto door Anja Vandervelpen.

Foto door Anja Vandervelpen.

Ik zal hier nog vaak terugkomen.‘ waren de woorden die onmiddellijk tot me kwamen. En terwijl ik naar de poort liep, overviel me een grote gevoel van dankbaarheid… voor de momenten van (hard) zoeken en wroeten, voor ‘vinden’, voor de vrouwenwijsheid die hier aanwezig was, voor de queeste zelf – op datzelfde moment zei ik met overgave ‘ja‘ tegen de laatste twee hoven die deze tocht rijk was…

© Debby Van Linden

*Hierbij wens ik Anja Vandervelpen oprecht te bedanken voor het voor het gebruik van haar prachtige foto’s die de bezielende sfeer van het Antwerpse hof schitterend tot uiting brengen.

**Tevens een woord van dank aan mevrouw Marleen Palinckx en meneer Jos Lecocq voor hun fijne ontvangst en hun zorg voor en rondleiding in de begijnhofkerk.