5 jaar begijnenpassie – Five years of beguine inspiration

(In English: see below)

Vijf jaar geleden, op 18 mei 2013 precies, sloeg op het Antwerpse begijnhof de begijnse passie in… om zich diep te nestelen en te zorgen voor een reis vol ontdekkingen en inspiratie, overgaande in een eigen-zinnige inzet voor en het uitdragen van het begijnenerfgoed als deskundige.

De passie verdiepte zich, verbreedde mijn horizon, leidde tot vele nieuwe contacten en nieuwe wegen. Ik ben alvast benieuwd naar wat nog komen zal… maar eerst even vieren!

smulpaapje-5-jaar-taart-web2

(English)

Five years ago, on May 18th exactly, my passion for the beguines arose at the beguinage of Antwerp… she settled herself into the depts of my soul and took me on a journey full of discoveries and inspiration, resulting in carrying forward their heritage as an expert.

This passion developed, grew, expanded, leading to many contacts and new roads. I’m looking forward to what will come…  after a well deserved celebration!

 

Advertisements

In memoriam: acht eeuwen begijnse vrouwenkracht – In memoriam: eight centuries of beguine wisdom

(In English: see below)

Toen…

Exact vijf jaar gelden, op 14 april 2013, overleed de laatste begijn, Marcella Pattyn (1920-2013). Haar overlijden staat symbool voor het einde van een eigenzinnige, West-Europese beweging van revolutionaire vrouwen die een eigen levensstijl en een nieuw literair genre creëerden, schrijven over hun religieuze ervaringen in de volkstaal. Begijnen schepten een levensstaat gekenmerkt door vrijheid, spiritualiteit en solidariteit. De begijnenbeweging werd verschillend onthaald en gelabeld door mannen: van ophemeling over respect tot regelrechte vrouwenhaat en doodsvonnissen. De begijnen zelf hadden allerminst problemen met hun eigenwijze levensstaat en verkregen bescherming en steun van de wereldlijke en lokale religieuze macht. Acht eeuwen lang, doorheen alle geschiedkundige ups and downs, bleef hun vrouwenkracht bestaan. Marcella’s dood werd wereldnieuws: The Economist publiceerde een eerbetoon aan haar en deze unieke beweging en in de Poolse krant wPolityce werd ze geroemd. Als begijn legde zij een weg af langs twee vrouwensteden: eerst net geen twintig jaar in het Groot Begijnhof te Sint-Amandsberg om erna naar het Sint-Elisabethbegijnhof te Kortrijk te verhuizen. Marcella’s blindheid hield haar niet tegen om actief deel te nemen aan het begijnse leven: in de ziekenzorg, als muzikante en op het laatst als toeristische trekpleister haar zelfgemaakte begijnenpoppen verkopende. Haar laatste verblijfplaats werd het Sint-Jozefrusthuis, waar ze op 14 april 2013 overleed.

maecellaenaugusta60jaarbegijnvoorblogstuk14april2018

Marcella Pattyn speelt op haar accordion, ter ere van ’60 jaar begijn’ te Kortrijk (1974), haar muzikale kwaliteiten in de belangstelling plaatsende. Rechts van haar voorlaatste begijn van Kortrijk, Augusta Seurynck. Foto copyright: Stad Kortrijk – met toestemming.

Vandaag

Hun geschiedenis werd in 1998 even terug op de bovenste plank gelegd door de erkenning van 13 Vlaamse begijnhoven tot UNESCO-Werelderfgoed. De beeldvorming van de begijnen bleef tot recent zeer nauw, eenvormig, uitsluitend androcentrisch en vaak infantiserend en versuikerend. Archiefonderzoek en een kritische benadering van het androcentrisch denken, toont een wereld van gewiekste persoonlijkheden die hun eigen norm ontplooiden en hieraan vrijmoedig trouw bleven.

(In English)

The past…

Exactly five years ago, on April 14th, Marcella Pattyn (1920-2013), the last beguine passed away. Her death marks the end of eight centuries of beguine movement throug the West of Europe. These women created a revolutionary new way of life and are founders of a new literacy. Beguines created a life of freedom, spirituality and solidarity. The beguines were labeled in different ways by men: from showing respect to ascribing them heavenly features and also hating and murdering them. The beguines themselves had no problem with their lives and recieved support of persons with religieus and worldly powerful positions. Through it all, they existed for 800 years. Marcella’s death was world news: The Economist published a hommage and the Polish newspaper wPolityce honored her. Marcella became a beguine at the Large Beguinage of Sint-Amandsberg, moving 20 years later to the women city of Kortrijk. Her blindness didn’t keep het from living an active beguine life: she took care of ill people, played music and became a tourist attraction, selling her beguine puppets. Her last years she recieved care at Sint-Jozefnursery, dying there on Aril 14th 2013.

maecellaenaugusta60jaarbegijnvoorblogstuk14april2018

Marcella Pattyn, playing the accordion, showing het musical skills at ’60 years beguine’ (1974). At her right beguine Augusta Seurynck. Foto copyright: City of Kortrijk – with permission.

And now?

The past of the beguines has gotten attention in Flanders in 1998 when 13 beguinages were put on the list of UNESCO-World Heritage. The image of the beguines was, until very recently, narrowed by androcentric views and layers of sugar. Recent studies, based on archive material and a critical approach to the androcentric lens, shows a world of women who made their own norm and, above all, stayed loyal to their own voice.

© Debby Van Linden – Met dank aan Informatiebeheer stad Kortrijk voor bruikleen fotomateriaal.

 

Herstorisch erfgoed…

Tijdens mijn queeste langs de begijnhoven van Vlaanderen en Nederland, verbreedde en verdiepte mijn interesse zich: ik wilde mijn honger naar geschiedenis van en over sterke vrouwen verder voeden, besefte dat erf-goed ook ons lichaam betrof, dat het goddellijk vrouwelijke zoveel meer inhield indien ik buiten mijn eigen cultuur keek,… kortom, de term ‘erfgoed kreeg een andere betekenis.

Erfgoed als vrouw: van meisje naar moeder naar wijze vrouw.

Ons erf-goed als vrouw: van meisje naar moeder naar wijze vrouw – psychisch, lichamelijk, symbolisch, maandelijks.

Na even mijn opzoekwerk te hebben laten sudderen besloot ik een tweede blog te construeren waarin ik bovengenoemde herstorische thema’s aan bod laat komen. Het resultaat ervan tref je hier, eveneens kan je volgen via de facebookpagina.

Komende zondag, 26 april, gaat Erfgoeddag door. Vrouwenkracht komt aan bod bij de Liberale Vrouwen -‘Mijn feministisch erfgoed’ te Brussel -en op het Anderlechtse begijnhof.

Begijnendag, met Marcella voorop!

Afgelopen Paasmaandag woonde ik de ‘begijnendag’ te Kortrijk bij: het overlijden van Marcella Pattyn, de laatste begijn, en de straffe madammen met hun 800-jarige geschiedenis worden hier sinds haar overlijden in 2013 jaarlijks ‘herrijzend’ herdacht. Juffrouw Pattyn was de laatste vrouw die deel uitmaakte van een beweging van vrouwen die, van de twaalfde tot de twintigste eeuw, een unieke, eigenwijze weg bewandelden: geen huwelijk en geen moniale worden, wel een vrije, economisch onafhankelijke vrouw blijven met eigenzinnige kijk op spiritualiteit en religie – tot grote angst, ergernis en frustratie van vele mannelijke clerici omtrent deze ‘ketterse vrouwen’!

Marcella Pattyn deed haar intrede in het begijnhof van Sint-Amandsberg op 21-jarige leeftijd, om een twintigtal jaren later naar het Sint-Elisabethbegijnhof te Kortrijk te verhuizen ter medestichting van de KVZ, een vereniging die ziekenzorg zou gaan verlenen. Haar muzikale en schrijvende kwaliteiten kon ze hier tot uiting brengen ondanks haar blindheid. In het Sint-Jozefse rusthuis bracht zij haar laatste, zorgbehoevende levensjaren door. Haar overlijden was wereldnieuws: het einde van haar bestaan en tegelijktijd het ophouden van een eeuwenoude traditie verscheen zelfs uitgebreid in het hoog aangeschreven Britse blad ‘The Economist’ – deze eer is geen enkele andere Vlaming te beurt gevallen!

Marcella Pattyn, laatste begijn van een 800-jarige beweging van eigenzinnige vrouwen.

Marcella Pattyn, laatste begijn van een 800-jarige beweging van eigenzinnige vrouwen.

De begijnendag bestond uit een korte introductie van een aantal Kortrijkse begijnen, waaronder Marcella, en een herdenkingsmis gevolgd door een concert van de eigen-wijze harpiste Andrea Voets.

P1070069

Andrea’s harpkunsten waren zonder twijfel bezielend, ik heb intens genoten van de verscheidenheid in de gebrachte stukken en de gepaste achtergrondinformatie: deze jonge vrouw levert kwaliteit! Hierbij geef ik ook een pluim aan de organisator(en) van deze dag: alles in elkaar boksen is geen evidente opdracht.

Toch bekroop me op deze ‘begijnendag’ ook een groot gevoel van teleurstelling en gemis: in ons Vlaanderen hebben de begijnen acht eeuwen lang vorm gegeven aan een uniek stuk vrouwengeschiedenis, met 13 door de UNESCO erkende begijnhoven als werelderfgoed. Hun sinds de Middeleeuwen ontstane geschiedenis, spiritualiteit, geschriften, ‘stadjes in de stad’-functioneren, economische en politieke activiteiten,… verdienen een dag gevuld met lezingen, muzikale omlijsting, gidswandelingen, belevingsmomenten,… kortweg: ‘Begijnendag’ als erfgoed! Waar blijft de jaarlijkse, speciale aandacht voor en het in grote getale -over alle hoven heen- uitdragen van dit uniek en vooruitstrevend stuk geschiedenis?

© Debby Van Linden

Bronnen:

Eigen notities misviering M. Pattyn: 07/04/2015.

Marcella Pattyn deed het licht uit‘ door R. baron Stouthousen, p.2-3; in Begijnhofkrant, winter 2013 door de Vrienden van het Begijnhof Turnhout vzw.