Restauraties begijnenerfgoed Gent – Restaurations beguine heritage Ghent

(In English: see below)

Het begijnse erfgoed bewaren betekent een ware uitdaging aangaan: zorg voor monumenten betekent blijvend restaureren. Hoe staan de zaken ervoor te Gent?

De restauratiewerken op de Gentse begijnhoven staan niet stil, zowel een aantal huizen van de voormalige Ter Hoye vrouwenstad als een huis aan de Begijnhofdries op het ‘oude’ Sint-Elisabethbegijnhof staan in de stijgers. Ook de begijnhofpoort van laatstgenoemd hof wordt momenteel aangepakt: een korte toelichting.

Achtergrond

Einde negentiende eeuw, een paar jaar nadat de begijnen hun nieuwe begijnhof te Sint-Amandsberg bewonen – dankzij het deskundig leiderschap van grootjuffrouw Julia Verhaeghe! – zet de stad Gent verdere stappen ter ontmanteling en afbraak van de voormalige vrouwenstad: enkele huizen en de groteske begijnhofpoort worden resoluut afgebroken. Dankzij inspanningen van ‘De Vrienden van Oud-Gent’ zal het poortgebouw in de jaren 1920 herrijzen aan de ringkant van het Bijlokemuseum. De stenen van het gebouw bestaan deels uit gerecupereerde en nieuwe materialen.

BijlokeSTAMpoortbegijnhof

De begijnhofpoort van het ‘oude’ Sint-Elisabethbegijnhof te Gent, rond 1920 aan de Bijloke-site. Foto copyright: De Zwarte Doos, Archief Gent, SCMS_FO_1022, met toestemming.

Restauratie

Momenteel staat het poortgebouw in de steigers ter herstelling van zowel de gevel, de daken en het schrijnwerk. Samen met het gebouw wordt ook de aangrenzende Armenpoort en de Baudelozaal aangepakt. De voorlopige planning geeft aan dat de werken tegen einde 2018 klaar zullen zijn.

P1030767

Begijnhofpoort ‘Sint-Elisabethbegijnhof Gent’ voor de restauratie, gelegen langs de ringkant van de Bijloke-site. Foto copyright: D. Van Linden.

Met vriendelijke dank voor passende informatie aan W. De Vuyst, Onderzoek en collectie, STA’M – Bijlokesite.

(In English)

Preserving the beguine heritage is a true challenge: care for monuments means processing ongoing restauration. How are things going in Ghent?  

Restauration works on the beguine heritage are done on three places: at houses at the women city of Ter Hoye, at a house on the beguinage of Saint-Elisabeth (placed at the central square called ‘Begijnhofdries’) and the former gate building is renovated. A short explanation on the last restauration works…

Background

By the end of the nineteenth century, a few years after the beguines moved to their new women city at Sint-Amandsberg – a realisation of clever negotiation by misstress Julia Verhaeghe!- , the city of Ghent continues to destroy parts of the beguinage: a few houses and the gate are removed. The political work from the group called ‘De Vrienden van Oud-Gent’ will gain results: around 1920 the gate building of the old beguinage was rebuild at the Museum on the former monastry called ‘De Bijloke’. The stones of the gate building are a combination of new and original materials.

BijlokeSTAMpoortbegijnhof

Gate building of the ‘old’ beguinage Saint-Elisabeth  (Ghent), around 1920 at the Bijloke-site. Foto copyright: De Zwarte Doos, Archief Gent, SCMS_FO_1022, with permission.

Restauration

Today restauration works on the gate building are in progress: the surface, the roof and all joinery will be inspected and refreshed. The adjacent buildings, e.g. the Room ‘Baudelo’, will be restaurated together with the central gate. By the end of 2018 all works should be finished.

P1030767

Gate building of the ‘old’ beguinage ‘Saint-Elisabeth’ at Gent’ before restauration, now located at the Bijloke-site. Foto copyright: D. Van Linden.

Thank you for providing kind information: W. De Vuyst, research and collection, STA’M – Bijlokesite.

© Debby Van Linden

 

 

Advertisements

Open Monumentendag, ook op de hoven…

Komende zondag 13 september gooien tal van gebouwen hun deuren open voor bezoekers: op Open Monumentendag kun je door middel van een bezoek, gidswandeling, dansvoorstelling,… kennis maken met een stuk erfgoed dat niet (zo vaak) voor publiek toegankelijk is. Ook onze begijnhoven hebben prachtige schatten om te bezichtigen…

In Oost-Vlaanderen kan je het hof van Sint-Amandsberg de Sint-Antoniuskapel bezichtigen. Spring daarna op de fiets om een beetje verder op ‘Ter Hoye‘ de begijnhofkerk, de Godelievekapel en het groothuis van naderbij te leren kennen. Liever een museum? Geniet van het groene Dendermondse hof met een kijkje in het begijnhofmuseum.

O.L.V. Ter Hoye te Gent, bij binnekomst door de poort.

O.L.V. Ter Hoye te Gent, bij binnenkomst door de poort en met zicht op de begijnhofkerk.

In Antwerpen staat de deur van de Sint-Catherinakerk in de Herentalse vrouwenstad open en in Mechelen zowel de begijnhofkerk van het grote als het kleine hof, resp. de Katelijne- en Catharinakerk. Mits stevige stappers aan je voeten kan je de stellingen rondom de kerk van het groot begijnhof op.

Sfeerbeeld van het Mechelse, grote begijnhof.

Sfeerbeeld van het Mechelse, grote begijnhof.

Limburg biedt dan weer, in het hof van Sint-Truiden, een gidswandeling aan waarbij je o.a. het Godshuis van de heilige drievuldigheid en een conventshuis kan aanschouwen.

En, vanzelfsprekend, zijn alle andere vrouwensteden ook ‘open’…

© Debby Van Linden

Herstorisch Gent – het ‘oude’ hof: van glorieuze vrouwenstad naar ontmantelde wijk

In de 13e eeuw woonden er reeds begijnen te Gent: sommige alleen en anderen in groepsverband, zoals de begijnen op het Sint-Aubertushofje* of de begijnen die in de nabijheid van de Bijloke-abdij leefden. Deze laatsten hadden hun grondgebied door tussenkomst en geldelijke steun van gravin Johanna van Constantinopel bekomen. Diezelfde gravin zal hun in 1236 nogmaals helpen bij het bekomen van ‘Broeck’, een groter gebied dan het vorige, om een begijnhof neer te poten.

Provenierstersstraat - sfeerbeeld.

Provenierstersstraat – sfeerbeeld.

In het begin van de 14e eeuw telt het hof een honderd huizen met een veelvoud aan begijnen. Het Concilie van Vienne in 1311 zal de begijnenbeweging fel terugdringen, gelukkig worden de Gentse begijnen ontzien door de tussenkomst van o.a. graaf van Bethune.

Sfeerbeeld van de Begijnhofdries.

Sfeerbeeld van de Begijnhofdries.

In de 16e eeuw teistert de Beeldenstorm en het calvinistisch bestuur het katholicisme: het interieur van de begijnhofkerk word beschadigd en soldaten namen een deel van de huizen in ter verblijfplaats. De 17e eeuw, net als op vele hoven, kondigt een grote bloeiperiode aan: het vrouwenaantal verdubbelde tot 800 en de huizen werden verbouwd. Het begijnhof straalde in grootsheid en grandeur door de vele conventshuizen en de enorme begijnhofpoort.

Conventshuis 'Heilige Kristina'.

Conventshuis ‘Heilige Kristina’.

Een eeuw later zullen de Fransen ervoor zorgen dat het hof in handen komt van de Commissie der Burgerlijke Godshuizen en als dusdanig tot stadseigendom gemaakt wordt. In de daaropvolgende regeerperiode van Willem I beschermde het stadsbestuur de begijnen nog door de verkregen regels, met als doel ‘het doen uitdoven van het begijnenwezen’, niet in de praktijk te brengen. De Belgische onafhankelijkheid veranderde hun houding: hun ideëen tot stadsontwikkeling leidde tot het dempen van de aanliggende gracht en de verkoop van omliggend grondgebied. De begijnen zagen hun hof dag per dag verdwijnen… ‘redder in nood’ was hertog van Arenberg: hij liet in het aanliggende dorp Sint-Amandsberg een nieuw begijnhof bouwen. De laatste begijnen vertrokken richting nieuwe woonplaats in 1874.

P1030767

Begijnhofpoort aan de Bijloke-abdij, gelegen aan de ringkant.

Raar maar waar, sindsdien liet het stadsbestuur het hof bijna ongemoeid: enkel de begijnhofpoort werd afgebroken en weer opgebouwd aan de Bijloke-abdij – en zo kreeg de begijnen, weliswaar onbedoeld, toch nog iets terug op hun ontstaansplaats…

Ingangspoort van de begijnhofkerk met Sint-Elisabeth in de nis.

Ingangspoort van de begijnhofkerk met Sint-Elisabeth in de nis.

De vele conventshuizen, de begijnhofkerk en vooral het Provenierstersstraatje zijn aan te raden bezienswaardigheden op dit Gentse hof.

© Debby Van Linden

*Heden het hotel ‘Poortackere’ gelegen aan de Oude Houtlei.

Het oude, Gentse hof: vertrouwd en opnieuw ontdekt

De voorlaatste queestehalte was mij zo vertrouwd dat ik er nauwelijks bij stilstond: ik fiets of wandel wekelijks een paar keer door het Sint-Elisabethhof op weg naar het hart van Gent. Tussen het drukke stadscentrum en de al even rumoerige ring, ligt deze oase.

De begijnhofkerk en het grasplein errond vormen voor mij het hart van het hof, tevens een rustpunt. Wanneer ik de kerk tot in detail bekijk, valt mij het mooie beeld van Elisabeth op, prijkend in de nis boven de ingangspoort. Haar symbolen, het boek en de kronen, ben ik ondertussen op een andere manier gaan interpreteren: vormen om te referen naar wijsheid en het resultaat van een persoonlijke ontwikkelingsweg.

P1070095

P1070089

Doorheen het hof wandelende, richt ik mijn aandacht op de mooie plekken*: de huizen langs de Begijnhofdries en de Provenierstersstraat. In dit laatste straatje is het het stilst, hier kom ik tot rust.

Provenierstersstraat - sfeerbeeld.

Naar de Provenierstersstraat – sfeerbeeld.

Dit hof heeft doorheen de geschiedenis veel meegemaakt en dat is zichtbaar en voelbaar. Als ik terug bij de ingangspoort kom en er, voor de verandering, eens rondga tref ik dit gedicht: het geeft exact weer wat ik merk…

P1030587

Soms is dat wat zo bekend en vertrouwd is, nog het verrassendst!

Terug thuis pakte ik voor de laatste keer mijn spullen bij elkaar voor een bezoek aan Tienen en een ‘return‘ naar Mechelen…

*Op het moment van schrijven zijn er vele restauraties aan de gang. 

November begijnenmaand!

De herfstwind blaast de begijnenbeweging een pittige zwaai toe! Deze maand staan ze volop in de belangstelling:

  • Begin november verscheen een artikel over begijnhovenqueeste in ‘Ons Begijnhof’, de nieuwsbrief van het begijnhof ‘Ter Hoye’ te Gent (klik op het artikel om te vergroten).

artbegijnhof1

artbegijnhof2 artbegijnhof3

  • Op zondag 9 november gaf ik een lezing in ‘De Herberg‘ te Gent over de begijnengeschiedenis en de Vlaamse hoven.
Foto door Pierre Van Uffelen

Foto door Pierre Van Uffelen

iklezingmicoDeherberg

Foto door Pierre Van Uffelen

  • Tot en met 30 november loopt er een tentoonstelling over de begijnen en hun mystiek door Dominique Vermeesch in het begijnhof te Anderlecht. Alle info vind je hier. Aansluitend geeft Alessia Vallarsa (Universiteit Antwerpen) op 20 november een lezing over de begijnen in het Erasmushuis te Anderlecht. Info en inschrijving: klik hier.

Beguina-Alessia_article

 

© Debby Van Linden

Herstorisch Ter Hoye: ode aan ‘la madre’

Ter Hoye, opgericht in 1240, dankt zijn naam aan aan de vorige functie van het terrein: een hooiland. Het begijnhof is opgedragen aan Maria. Gravin Johanna van Constantinopel en later haar zus Margeretha, ondersteunden de bouw en het voortbestaan van dit grote, mooie begijnhof*.

P1030795

Oorspronkelijk had het begijnhof een pleinvorm, doch in de 17e-eeuwe brak een bloeiperiode aan met veel nieuwe intredingen waardoor er straatjes bijgemaakt werden en het hof een ‘gemengd’ type werd. Tevens maakten de begijnen plannen om hun kapel te vervangen door een grote kerk. Ondanks wrijvingen met de bisschop en het bisdom, haalden de begijnen (meer bepaald grootjuffrouw Van Hoorebeke) juridisch hun gelijk en mocht de kerk naar hun wensen gebouwd worden.

P1030847

Onze-lieve-Vrouwe ‘beschermt’ dit monument en de nissen aan weerszijden stellen de heiligen Aya en Godelieve voor. Vooral Godelieve werd de bewoonsters sterk vereerd.

Vanaf de 19e eeuw worden de begijnen met uitdrijving bedreigd. Hertog von Arenberg kocht in 1862 het begijnhof aan en liet herstellingswerken uitvoeren. Na de eerste wereldoorlog ging het deze Duitse familie niet goed af, waardoor hun bescherming wegviel. Gelukkig waren de begijnen erna in staat hun hof terug te kopen. Ondanks dat de begijnen langzamerhand verdwenen, is het hof zelf, de kerk, de Sint Godelievekapel en de bleekwijde mooi bewaard gebleven.

*Op het moment van schrijven gaan er herstellingswerken door aan de begijnhofkerk en enkele huizen.

Ter Hoye: stil, groots en zo dichtbij…

De drukke Lange Violettestraat overstekende, wandelde ik ‘Ter Hoye’ binnen. Na enkele meters, viel het lawaai van het verkeer weg en leek het of ik in een andere wereld was terechtgekomen: stil, groots, rustig,… hier voelde ik weer die mystieke begijnenspirit.

terhoyepoortikke

De straatjes doorlopende, verbaasde ik me over de vele en grote conventshuizen… wat een rijkdom moet hier geweest zijn!

Achteraan was een altaar geplaatst, nieuwsgierig ging ik kijken… daar was ze weer: Maria! Deze keer grootser en trotser afgebeeld, haar nederige houding was verdwenen, een geheimzinnige, Mona-Lisa-achtige glimlach was ze rijker. Roerloos bleef ik staan: ik voelde de connectie weer, alsof ze mij iets wilde zeggen, zeker nu ze mij minder bedeesd en deemoedig overkwam.

P1030825

Ik nam ook andere elementen in haar beeltenis waar: het intens mooie blauw en de sterren op haar voetstuk, haar gouden mantel,… deze kenmerken had ik eerder nog niet teruggevonden of opgemerkt, doch intigreerden me buitengewoon.

terhoye

Ik heb die namiddag talloze malen het begijnhof rondgewandeld, intens genoten van de zon, de stilte, de rust. Ik nam de nieuwe ‘Maria’-elementen mee, blij met die op zich kleine, doch voor mij grote ontdekkingen…