Belevingsruimte begijnhof Herentals (5)- Experience room at the beguinage of Herentals (5)

In de reeks ‘Begijnhofmusea in de kijker’ kwamen Kortrijk, Dendermonde, Turnhout en Diksmuide aan de beurt. Ook in Herentals heeft het begijnhof nu een belevingsruimte.

De infirmerie op het begijnhof van Herentals was ruime gesloten voor restauratie. Vorig jaar werd de afgewerkte en heringerichte benedenverdieping opengesteld voor publiek. Ook dit jaar, bij de start van het toeristisch seizoen, kan de infirmerie bezocht worden. Het museum heeft zich tot doel gesteld je letterlijk naar de periode van het einde van de negentiende eeuw, op bezoek bij de grootjuffrouw, te brengen.

Het museum toont de bezoeker de ontvangstkamer van de grootjuffrouw, een ziekenkamer, een keuken en een werkkamer van de begijnen. Onder deze kamers ligt nog een kelder.

P1090046

Ingerichte keuken.

De ontvangstruimte van de grootjuffrouw* straalt grandeur uit: hier werden gasten (familieleden van begijnen, geestelijken en afgevaardigden)  ontvangen en beleidsmatige kwesties besproken. In de aanpalende keuken werd alles voorzien om maaltijden te kunnen bereiden: huisraad, de ‘stoof’ en de oude pomp. Voorraden en kruidenbereidingen (o.a. het welgekende vlierbessensap) vonden een plaats in de kelder.

P1090043

Ingerichte ziekenkamer.

Aan de rechterkant van het museum bevindt zich een ingerichte ziekenkamer met erachter de werkkamer van de begijnen: een breimachine voor sokken, een spinnenwiel en een linnenpers. Deze ziekenkamer laat de typische bedden van deze tijdsperiode zien. Tevens is de ruimte gevuld met prachtige schilderijen uit het religieuze leven van de begijnen en Maria van Lille, begijnenvoorbeeld bij uitstek, prijkt aan de muur.

Bezoekersinformatie

Het museum opent haar deuren voor publiek op zondag 7 mei van 11u tot 16u alsook op zondagen 4 juni, 2 juli, 6 augustus en 3 september van 14u tot 17u.

Toekomstmuziek

De herinrichting van het museum is een eerste stap naar het bieden van een volledig ingericht huis als museum, de bovenverdieping zal op termijn een expositieruimte worden. Het project kadert in een totaalaanpak van de omgeving rond het begijnhof. Naar de toekomst toe komt er een begijnhofpark en zullen de resterende huizen aangepakt worden. Op digitaal gebied is momenteel een app over het begijnhof in de maak.

*Op moment van bezoek werden de laatste restauratiewerken uitgevoerd.

Tekst en foto’s copyright: Debby Van Linden

Bronnen:

Helsen, M. Terug naar de tijd van de begijntjes. Gazet van Antwerpen, dd. 23-24 april 2016, p. 38 – 39.

Met dank aan L. Certiaens voor de toelichtingen, Toerisme Herentals, J. Peeters (Stadsarchief Herentals) voor de informatie en A. Meulenbergs voor het artikel.

Herstorisch Herentals: half om half

Het eerste begijnhof dateert van 1260, vermoedelijk leefden ervoor al begijnen samen in conventshuizen in de buurt van de Sint-Waltrudiskerk. Het hof bloeide rijkelijk tijdens de 15e eeuw dankzij de strikte organisatie en structuur (vaste statuten): er waren vier grootjuffrouwen aangesteld die aan het stuur stonden van het begijnhof met toen ongeveer 300 begijnen. De oprichting van de Heilige Geesttafel droeg hieraan bij, daar armere begijnen op deze steunmaatregel konden leunen.

In 1578 kwam Herentals onder calvinistisch bestuur en werd het begijnhof preventief platgebrand opdat de Spanjaarden geen onderdak zouden treffen bij hun inval. Als gevolg hiervan vluchtten vele begijnen. Later in de 16e eeuw was er gezagsherstel en konden de begijnen enkele huizen aankopen om zo een nieuw begijnhof te stichtten. Het aantal begijnen steeg weer, deze keer tot ongeveer 235 in 1700. De Franse bezetting in de 18e eeuw wees het hof toe aan de Commissie der Burgerlijke Godshuizen (huidige OCMW). Langzaamaan kwamen de huizen leeg te staan en liep het begijnenaantal terug. In 1906 werd een deel van de huizen verkocht om er een school van te construeren en in 1966 besliste de Commissie het noordelijk deel te slopen om er een woningbouwcomplex voor senioren van te maken.

P1040252

P1040319

De begijnhofpoort dateert van 1640 en heeft een mooie spitsboogvorm. De kerk werd gebouwd over een periode van 15 jaar waarbij de werken startten in 1599. In 2003 werd een grondige renovatie uitgevoerd. Aan de vroegere boomgaard tref je een Lourdesgrot, geschonken door begijn Maria Ooms in 1919*.

P1040275

Het groothuis, meestal de verblijfplaats van de grootjuffrouw(en), en deels ook fungerende als infirmerie, vinden we terug op nummer dertien. Tot kort geleden was dit gebouw te bezoeken als begijnhofmuseum, doch wegens renovatiewerken kan dit (voorlopig?) niet. De pastorie, verblijfplaats van de pastoor buiten het hof (aangezien een man), vinden we terug op nummer zeven.

P1040320P1040285

*Replica’s van de Lourdesgrot kwamen voort uit de Mariaverschijning, getuigende door Bernadette Soubirous in 1858. Enige tijd later werden deze door de kerk erkent.

Herentals: tussen twee werelden

Een zonovergoten dag, een onbekend begijnhof en een open geest: met deze drie ‘ingrediënten’ fietsten wij richting Herentals. Welke (begijnen)wereld zou ik nu tgemoet treden? Eén ding had ik ondertussen geleerd: elke keer ik de ingangspoort doorging, wandelde ik een nieuwe wereld binnen, zowel innerlijk als uiterlijk.

P1040248

De lichtinval van de poort en de poort zelf hadden iets grotesks. Eénmaal binnen nam ik het hof in me op: de rechterkant en mijn vooraanzicht voelden authentiek aan, de linkerkant (ver weg door het tussenliggende groen) kwam mij gekunseld over.

P1040256

De paadjes aan de linkerkant volgende, liet ik de rest van het hof op me afkomen. Bij de Lourdesgrot, ter ere van een begijn opgericht*, hield ik even halt: op de één of andere manier vond ik hier intense, stille en kostbare zielsvoeding in het verwerkingsproces omtrent mijn grootmoeder(s). Ik besefte een veranderingsproces door te maken dat mij via de begijnhoven richting Maria leidde: waar ik haar vroeger links liet liggen, had ik nu door dat het verhaal dat me werd verteld over haar (én uiterst deemoedig én maagd én moeder) ergens niet klopte. Dat de feiten niet strookten met de werkelijkheid was me wel duidelijk, ik merkte echter dat dat ‘dit klopt niet’ meer ging richting ‘Maria, ik ken jouw verhaal, Her Story, niet’.

P1040273

Na een pauze tussen het groen, trok de begijnhofkerk mijn aandacht. Bij onze eerste verkenning door het hof, was de kerk gesloten. We waagden het er echter op nog eens te passeren… vanuit een zijdeurtje kwam een vrouw buiten om vervolgens weer binnen te gaan. Eén blik naar mijn compagnon was genoeg om mijn boodschap over te brengen: ik besloot mijn kans te wagen en volgde haar via het zijportier.

Binnengekomen aanschouwde ik een prachtig gerenoveerde kerk en twee vrouwen die aan het schoonmaken waren. Mijn ‘durf’ om binnen te gaan, leidde tot een fijne ontmoeting met de oudste van de vrouwen: Wiske. Deze had hier duidelijk haar rol: zij zorgde mee voor een net onderhouden kerk en een punctuele registratie van de kerkdiensten (huwelijken e.d.). Terwijl ik het interieur verder in me opnam (de muurschilderingen vond ik prachtig, net als het beeld van Catharina!), liet ze me ‘onder het tapijt’ piepen, de grafstenen van een aantal begijnen werden zichtbaar.

Ontmoeting met Wiske.

Ontmoeting met Wiske.

P1040301

P1040291

Dit begijnhof deed me tussen twee werelden staan: deze van ‘zorg voor’ en ‘eerbied naar de begijnenbeweging’ als ik de kerk, de poort en de meest rechtse huizen aanschouwde. De linkerkant, de ‘moderne’ wereld van de woningcomplexen, bleef voor mij een vreemde eend in de bijt…

P1040343

Volledig gevuld met nieuwe indrukken en ontdekkingen wandelde ik de poort, als afsluiter, nog een keer door…

*hierover in de volgende post meer