Herstorisch Breda: steeds adellijk beschermd

In de 13e eeuw schonk Henricus V van Schoten, Heer van Breda, de begijnen het stuk grond waarop zij zich reeds hadden gevestigd in de nabijheid van de oude burcht van Jan Van Polanen. Enkele jaren later gaf de bisschop van Luik het ‘jawoord’ tot het construeren van een kerk, gewijd aan Catharina van Alexandrië. Het huwelijk tussen Johanna van Polanen, erfdochter van Breda, en de Graaf van Nassau zorgde voor het adellijk voortbestaan van deze families, doch was onrechtstreeks ook voor de begijnen belangrijk. Bij plannen tot uitbreiding van het kasteel Van Polanen, waar Johanna resideerde, stond het begijnhof in de weg. De begijnen werd, na onderhandelingen, een nieuw stuk grond meer oostelijk geschonken, aan de Wendulinuskapel, (de huidige locatie van het hof) en er werd door de adellijke familie officiële bescherming, nu en in de toekomst, gegarandeerd.

Johanna van Polanen - beschermster van de begijnen en hun hof.

Johanna van Polanen – beschermster van de begijnen en hun hof.

Het geheel werd in een charter in 1531 vastgelegd. Deze bescherming werd ook tijdens de woelige jaren van de 80-jarige oorlog in de 16e eeuw nagekomen door toenmalig gezaghebber prins Mauritz. In de 17e eeuw zal de Vrede van Munster roet in het eten gooien: door het verbod op katholieke kerken werd de begijnhofkerk aan de gereformeerden overgedragen.

Toegangspoort via de Catharinastraat.

Toegangspoort via de Catharinastraat.

Een tijd later werd de toegang van het hof (verbindingsplaats tussen het begijnhof en de Waalse kerk – de ‘noodkerk’ voor de begijnen) dichtgemetseld, waardoor de gereformeerden de vrouwenstad niet in konden om hun kerk te bereiken en de begijnen zo beschermd waren. Een nieuwe toegangspoort werd geconstrueerd aan de Catharinastraat. Vanaf diezelfde eeuw stellen de begijnen ook een pastoor aan in hun hof.

P1060339P1060359De 19e eeuw staat in het teken van uitbreiding: een nieuwe kerk word ingehuldigd en het hof krijgt een gedeelte bijgebouwd.

Het 'nieuwe' hofgedeelte.

Het ‘nieuwe’ hofgedeelte.

De 20e eeuw zorgde voor het gestaag verminderen van het aantal begijnen tot de laatste, Cornelia Catharina Frijters genaamd, overleed in 1990. Een veertigtal jaren geleden onderging het hof een volledige restauratie en werd in huis nummer 29 een klein begijnhofmuseum ingericht, opgedragen aan de Bredase begijnen. Momenteel wonen er alleenstaande dames, de begijnentraditie zo deels in stand houdende. Het huis van Oranje-Nassau blijft de bescherming van het hof garanderen en zet dit ook om in regelmatige bezoeken.

Beeld 'Begijnen' (1971) door H. Bayens werd gemaakt ter oorkonde aan de Bredase begijnen en speciefie aan de laatste begijn op het hof, juffrouw Frijters.

Beeld ‘Begijnen’ (1971) door H. Bayens werd gemaakt ter oorkonde aan de Bredase begijnen en specifiek aan de laatste begijn op het hof, juffrouw Frijters.

P1060306

Het begijnhof is een parel met kruidentuin, begijnhofkerk, pastorie, museum en duidelijk overzichtsplan.

© Debby Van Linden

Bronnen:
Folder ‘The Beguinage of Breda’ verkregen in het begijnhofmuseum. en 
http://www.begijnhofbreda.nl

Advertisements

Breda: beklijvend mooi!

Heel veel plaatsen bij onze noorderburen waren me onbekend, zo ook Breda. De stad kwam me gezellig over: kleine straatjes, theehuizen, boekenwinkels om in te gaan snuisteren en de vele, typisch Hollandse fietsen. Na een korte stadsverkenning, keek ik uit naar het begijnhof: via de Catharinastraat stapte ik het tegemoet…

bredapoort

P1060329

De poort onderdoorgaande kwam een mooi, verzorgd en ‘echt‘ begijnhof me tegemoet: een besloten, rustige tuin met huizen errond en een informatieve plattegrond bij binnenkomst.

P1060314

Terwijl ik het hof rondwandelde, bleef ik even staan bij deze beelden: deze pratende begijnen stelden de twee laatste oorspronkelijke bewoonsters van deze vrouwenstad voor*. De weldoenster van het hof, Johanna van Polanen, kwam op het tweede gedeelte piepen.

P1060334

Vervolgens dook ik het museum binnen. Alhoewel de informatieve kant aanwezig was, mistte ik hier de authentieke begijnenspirit: waar was het beeld van de eerste begijnen vooraleer ze onder kerkelijk gezag kwamen? Het museum doorlopende viel me een portret op van een vrouw: het raakte me, alhoewel ik geen idee had waarom, het nergens aan kon vastknopen…

P1060280

Een tweede maal het hof verkennende, viel me op hoeveel zorg en spirit hier qua restauratie en onderhoud aanwezig was: ik voelde me ergens ‘thuis’ in deze vrouwenstad.

P1060359

Bij valavond werd de kerk geopend voor een misviering: net voor de meeste mensen toekwamen maakten we van de gelegenheid gebruik de prachtige Catharinakerk van binnenuit te aanschouwen. Zowel binnen als buiten vond ik ‘herkenning’: hier was ze weer, Maria! Na verder studiewerk naar de haar omringende symbolen, kon ik de moedergodinelementen (o.a. de maan) herkennen en tevens de vervormingen van haar oorspronkelijke beeltenis (het vertrappelen van de slang).

P1060297

P1060306

Bij de toegangspoort wierp ik het hof een laatste blik toe met de gedachte ‘ik wil ook hier terugkomen!’

© Debby Van Linden

*Meer hierover in het volgende blogstukje ‘Herstorisch Breda’.