Beltane – Meifeest*

Awaken,

flourish,

creative and joyfull,

as She does…

beltane-fountain

* Beltane wordt gekenmerkt door het vieren van de vruchtbaarheid van Moeder Aarde en kondigt het begin van de zomer aan. Het beeld van Moeder Natuur als sensuele, vruchtbare en bloeiende vrouw/Godin, daar kon het (latere) christendom niet mee overweg. Zij hebben getracht dit feest om te buigen tot verering van Maria als Heilige Maagd, vandaar de ons bekende ‘meimaand, Mariamaand’.

Imbolc – Maria lichtmis*

From the depth

From the deep

Let your light grow

Brighter, brighter, my dear

 Every day again

Brigit

*Dit Keltisch feest staat in het teken van ‘langzaam wakker worden’: de natuur komt tot leven. Hier en daar piept er een sneeuwklokje tevoorschijn en stilaan merken we het lengen van de dagen op. Moederschapen pikken het signaal van de natuur op en laten hun lammetjes geboren worden in deze stille, ontluikende periode.

Traditioneel bakken mensen op Imbolc pannekoeken: symbolisch nemen we de ronde, gele en warme ‘zon’ in ons op. Imbolc kondigt, 40 dagen na Yule/Kerstmis, het prille begin van de lente aan. Hiermee hangen de traditionele kaarsenprocessies samen (vandaar ‘lichtmis’). In een aantal landen wordt nu pas de kerstboom en versiering opgeruimd. De christenen namen deze feestdag over en plaatsten het verhaal ‘jezus, in de tempel, opgedragen aan god’ hierop. Bij de Kelten werd de godin Brigid (zie afbeelding), als brengster van het licht en de lente, gevierd. In het sprookje ‘De sneeuwkoningin’ vinden we het Imbolc-thema van de vrouw als lentebrengende figuur terug, de film ‘Frozen’ is hierop gebaseerd.

© Debby Van Linden

Vraagtekens in Tongeren…

Na Hasselt reden we verder naar Tongeren om het tweede Limburgse hof te bezoeken. Daar deze streek me onbekend was, stapte ik ‘blanco’ richting begijnhof. Langs de Kastanjewal kwam het hof me tegemoet, het leek me mooi te zijn. De Moerenpoort onderdoor gaande, bleef ik abdrupt staan: ‘Aha, ik sta al in het hof!’ Ik kon het niet plaatsen: geen poort of andere aanduiding, raar…

P1050856

Het hof doorlopende bekroop me hetzelfde gevoel als op het Leuvense begijnhof: er was hier zorg en tegelijkertijd ontbrak er bezieling. De huizenconstructie kwam me eigenaardig over.

straatlopenbhofToneenikke

In de namiddag bezochten we het begijnhofmuseum. Mijn verwarring omtrent de huizenbouw werd onmiddellijk opgeklaard: de vroegere begijnhofmuur en enkele huizen waren samengevoegd waardoor de constructie van de laatstgenoemden vreemd overkwam. In het museum trof ik een ophelderende plattegrond van het vroegere hof. Ik stelde vast dat doorheen de geschiedenis er veel (deels) afgebroken en samengevoegd was.

P1050891

P1050793

De grappige cartoons aan de muren zorgden voor wat humor terwijl ik verdieping per verdieping het museum doorwandelde. Ik miste hier de ‘begijnenspirit’: begijnen als sterke madammen die zowel op economisch als spiritueel vlak een grote portie kracht bezaten. Waar was de zichtbaarheid hiervan?

In de begijnhofkerk waren restauraties aan de gang, doch een deel van de collectie kon bezocht worden. Het borstbeeld van Catharina, patroonheilige van de kerk, trof me: haar vastberadenheid vond ik mooi, wilde ik als psychisch erfgoed meenemen.

P1050757

Bij het pleintje ‘onder de linde’ zag ik haar weer, Maria!  Ik was blij ze weer eens te ‘ontdekken’, zeker nu ik steeds meer over haar en haar achtergrond opzocht en las. Ik snapte nu waarom ze aan een boom hing: de voorchristelijke culturen aanzagen bepaalde bomen als plaatsen om Moeder Aarde te eren. Deze Moeder werd door de christenen verengd en geherdefiniërd tot de figuur van Maria. Met het plaatsen van Maria aan een boom kon deze plek tot gebed en samenkomst blijven bestaan.

P1050888

Dit ‘stadje in de stad’ liet ik met een dubbel gevoel achter: mooi maar ook met een gemis aan ‘sterke madammen’-representatie…

© Debby Van Linden

Hasseltse halve glorie

Stevig ingeduffeld stapten we het Hasselse centrum in richting begijnhof. De begijnhofpoort doorwandelende kwam het hof me tegemoet: een aantal huizen en een ruïne sprongen in het oog.

poortHasselt

Deze laatste bleek een restant van de begijnhofkerk te zijn. De ruïne had iets, langs de andere kant betreurde ik het feit dat ook dit stukje erfgoed wegteerde.

P1050686

Het hof kwam me over als ‘mooi’ en ‘lelijk’, afhankelijk van welke kant ik opkeek: de resterende huizen gaven de glorie weer, de industriële bouw aan de andere kant werkte ontzielend op me in.

P1050723

Door de openstaande deuren van de voorhofjes wandelende, viel me het gedicht en een kleine toelichting, hangende aan de binnenkant, me op. Hier was duidelijk hart-elijkheid aanwezig! Aan één van de opschriften in de ‘Duivelstuin’ meende ik nog iemand met begijneninteresse natuurgewijs te ontmoeten.

P1050700

In deze late herfstperiode trof het me nog bloeiende rozen te zien. Ondertussen had ik een aantal boeken over het goddelijk vrouwelijke gelezen en wist nu dat de roos het symbool* vormde voor ‘de Vrouwe’ én de ziel: onuitroeibaar sterk én vervuld van mystieke schoonheid. Mijn (eerdere) connectie met deze ‘ZielsVrouwe’ kon ik nu plaatsen. Deze roos nam ik alvast als psychisch erf-goed én op foto mee.

P1050717

Buiten aan de begijnhofmuur zag ik haar weer, Maria! Deze keer kon ik haar plaatsen en herkennen als de Grote Moeder. Ik groette haar deze keer anders: als de Grote Moeder die bleef, ‘no matter what’.

P1050729

P1050736

Even later dook ze weer op, alsof ze mij teruggroette. In het zijportaal van de Sint-Rochuskerk keek ik naar haar in het glasraam: met een fiere, rechtopstaande en evenwichtige houding en de uitstraling van een priesteres. Naar deze Maria had ik lang gezocht: een vrouw, staande in haar eigen kracht!

*Mijn later onderzoekswerk naar ‘het vrouwelijke’ qua symboliek leidde tot de bevinding dat er vele symbolen zijn, naargelang plaats, tijd en cultuur licht verschillend, doch die steeds overeenkomen in één opzicht: de vrouw is het (begin van alle) leven.

© Debby Van Linden

De vrouwen van Diest…

Op weg naar Diest, ebde de ontdekking van de vorige dag nog na: ik merkte een zekere rust in mezelf, het ‘vinden’ van Maria gaf me een het begin van een religieus, vrouwelijk erf-goed, een grond waarin ik kon wortelen, een band met mijn voormoeders. Tegelijkertijd wilde ik ‘meer’: meer weten, meer ontdekken!

Diestpoort

Langs de omwalling van het begijnhof wandelden we de toegangspoort tegemoet: ‘Wauw, wat een monument!’ was mijn gedachte terwijl ik ze in mij opnam. Nieuwgierig wandelde ik het begijnenstadje binnen…

P1050592

Aan de linkerkant merkte ik de kerk op, spijtig genoeg was er geen mogelijkheid deze te bezoeken vanwege restauratiewerken. Rustig verder stappende, merkte ik een groep beelden op die me onmiddellijk aanspraken. Iets in me wilde dichter bij de beelden komen, ertussen gaan staan, er deel van uitmaken, doch de omheining was onverbiddellijk: ‘neen!’ Zo goed als kon, probeerde ik de twee begijnen die me het meest aanspraken, vast te leggen. De doorgegeven bezieling van de wijze, oudere vrouw naar haar jongere zuster vond ik ontroerend.

foto door Geert de Brabander

foto door Geert de Brabander (met toestemming overgenomen)

Vol van dit moment, verkende ik de straten van het hof: alhoewel de huizen, conventen en kasseien hun verhaal vertelden, mistte ik ook hier beslotenheid en intimiteit, bezieling, een uitgedragen erfgoed.

P1050567

P1050569

Terugwandelende langs de Vestenstraat, viel me de aanwezigheid van een aantal kapelletjes op. Eén stak er voor mij bovenuit: zo had ik Maria nog nooit afgebeeld gezien: de sterren rondom haar, haar hoofd zijwaarts gericht… ‘Mater dolorosa’ stond onder haar beeltenis gegraveerd. Ik nam deze woorden mee naar huis… en nam daar de gelijkenis tussen het beeld en de boekkaft van ‘Untie the strong woman’* van Clarissa P. Estés waar: de tijd was gekomen, na de puur intuïtieve aanschaf ervan enkele maanden geleden, om hierin te beginnen…

untiethestrondwoman

Het goddellijk vrouwelijke openbaarde zich pagina na pagina met de woorden ‘de heilige Moeder is een poort‘…

* De titel ‘Untie the strong woman’ werd voor de Nederlandse versie vertaald als ‘De kracht van de ongebonden vrouw’, een bewoording die, naar mijn mening, niet de lading dekt qua inhoud.

© Debby Van Linden

Doorheen ‘de mist’: thuiskomen bij Maria (1)

Uitkijkende naar het komende bezoek aan het Diestse begijnhof, merkte ik met de steeds terugkerende vraag ‘Wat is nu de betekenis van mijn band met Maria?’ te zitten.

mariaBradiBarth

Sinds haar te ontdekken en mijn ont-moet-ing met haar op het begijnhof van Turnhout, was ze nog een paar keer opgedoken op een aantal hoven (o.a. in KortrijkDendermonde en Oudenaarde) en telkens voelde ik dichter bij haar te komen. Ik merkte dat ik nu dicht genoeg was, doch geraakte geen stap verder in het vinden van hetgeen ze me wilde zeggen. Mijn ongeduld werd frustratie, mijn frustratie werd kwaadheid. Staande voor mijn prikbord wierp ik op een gegeven moment mijn handen in de lucht en uitte ‘Verdorie, wat wilt ge mij nu eigelijk zeggen? Kom dan met je verhaal!‘ Alhoewel dit opluchtte, had ik het gevoel in circels te draaien…

Een paar dagen later uitte ik dezelfde vraag en het bijhorend gevoel bij iemand die ik heel recent op mijn queeste had leren kennen. ‘Ken je het verhaal van Merlijn en koning Arthur?‘ vroeg ze. ‘Euh, ja,… wel, de Disneyklassieker ‘Merlijn, de tovenaar’ met dat jongetje en het zwaard in de steen.’ Ik herinnerde me de film in mijn kindertijd een paar keer gezien te hebben.

Even later kreeg ik een DVD met de titel ‘The mists of Avalon’ en een boek van Laurie Cabot voor mijn neus geschoven. ‘Kijk, dit is het verhaal van Arthur, doch vanuit het perspectief van de vrouwen.‘ ‘Huh? Werkelijk? Een verhaal vanuit vrouwenperspectief?’ zei mijn verstand, ‘En welk verband is er dan tussen Maria en Arthur?’, doch mijn gevoel zei ‘Kijken! Lezen!’.

mofavalondvd2

Op weg naar mijn queestevriend, probeerde ik alle nieuwe informatie tijdens het gesprek te plaatsen: ‘The mists of Avalon’, ‘Keltische feesten’, ‘dagen met dikke ochtendmist’, ‘christenen’,… ik kon ze niet met elkaar in verband brengen. Ik talmde geen ogenblik: ik wilde die avond, koste wat het kost, de DVD zien…

© Debby Van Linden

Herstorisch Oudenaarde: de nauwe kloosterband

De eerste begijnen vestigden zich rond 1200 in de onmiddellijke buurt van het cisterciënzerinnenklooster, nu gelokaliseerd achter de Sint-Walburgakerk. De zusters en begijnen konden zich sterk vinden in de spiritualiteitsgedachten van Bernardus van Clairvaux. Hij legde de nadruk op de mystieke goddelijke éénwording.

B. van Clairvaux- hij had een grote verering voor Maria. Legendegewijs zou hij een visioen gehad hebben waarbij Maria hem sterkte met haar moedermelk.

B. van Clairvaux- hij had een grote verering voor Maria. Legendegewijs zou hij een visioen gehad hebben waarbij Maria hem sterkte met haar moedermelk.

Midden 15e eeuw kochten de zusters het begijnenverblijf en verhuisden de begijnen naar de huidige locatie. De nabijheid van de Schelde was bijkomend voordelig voor hun waterbevoorrading. In de 16e eeuw werd een kapel gebouwd en een pastoor aangesteld. Net als de andere hoven brak ook hier in de 17e eeuw een bloeiperiode aan: veel intredingen en de uitbouw van het hof (met o.a. een mooie begijnhofpoort). De Oudenaardse begijnen hebben weinig hinder ondervonden van de verschillende oorlogen en gezagsvormen doorheen de 18 en 19 eeuw door de bescherming van de Gentse bisschop Bracq, hij kocht het hof aan.

Momenteel fungeert het hof als rustoord voor bejaarde vrouwen. De zusters van het cisterciënzeorde nemen een groot deel van de zorg van deze bewoners op zich, waardoor de herstorische band blijft.

P1050104

Bij binnenkomst van het hof valt de stevige, barokke begijnhofpoort meteen op. In de nis pronkt een beeld van Sint Rochus: in zijn legende verzorgde hij pestlijders waardoor hij patroonheilige van deze ziekte word genoemd.

P1050105

Het hof bestaat uit verschillende pleinen met een grote bloemenpracht en omhelst een dertigtal huizen. Oorspronkelijk waren dat er een veertigtal, doch door samenvoeging van enkele huizen komt men tot dit nieuwe aantal.

P1050131

P1050133

Aan de rechterkant van de poort tref je een grote kapel en een ‘kleine zus’ achteraan het hof. Dit laatste ‘Onze-lieve-Vrouw van Smarten’ kapelletje stelt het verdriet over en het loslaten van Maria ‘s zoon centraal.

P1050128

Turnhout: langgerekte zorg …en overgave

Net bekomen van de indrukken van Herentals, fietsten wij het volgende begijnhof tegemoet: Turnhout. Even daarvoor was ik te weten gekomen dat er een begijnhofmuseum was… dit maakte mij heel nieuwsgierig. Ondertussen merkte ik bij mezelf de dag ‘de dag’ te kunnen laten, de dingen gewoon op mij te laten afkomen, de weg ‘de weg’ te laten zijn…

P1040359

De poort binnengaan, een nieuwe wereld tegemoet treden… abdrupt bleef ik staan: deze vorm van begijnhof had ik nog nooit gezien: twee parallel lopende huizenrijen in een langgerekte vorm! Hier was zorg aanwezig: duidelijke bordjes met de belangrijkste plaatsen en bezienswaardigheden van het hof, onderhouden groen, gerestaureerde huizen,..

P1040385

P1040561

Het eindeloos lijkende hof naar achteren doorwandelende liet ik de verschillende stukken op mij afkomen: de huizen en conventen, de pompplaatsen, de Lourdesgrot, de kerk, het ruisen van de wind door de bomen,… de rust en de stilte.

P1040569

Bij het zien van het Mariabeeld aan de Lourdesgrot bekroop mij weer dat ‘dubbele gevoel’: Maria, zo aanbeden en tegelijkertijd zo buigend, dat wrong vanbinnen. Tegelijkertijd gaf die plaats mij een enorme rust… ik kon mijn verwarring niet duiden, leek enkel nog meer vragen te krijgen.

P1040411

Aan de poort van de infirmerie viel mij het enorme aantal bedankplaatjes, gericht aan Maria, op. Ik realiseerde mij dat, alhoewel jezus de centrale figuur van het christelijk geloof vormt, veel mensen zich op de één of andere manier toch tot Maria wenden met hun vragen en wensen én hun dankbaarheid tevens uitdrukten in een gedenkplaatje. ‘Hoe komt dit toch?’ vroeg ik mij af. Op het pleintje van de infirmerie zette ik mij neer: de stilte boodt mij wederom voeding in de vorm van een pauze.

P1040413

In de namiddag stapten wij het museum binnen, waar een hartelijk onthaal volgde. In het hele gebouw kwam het begijnenleven aan bod met tekst, foto’s en gepast beeldmateriaal. Alles was precies gedocumenteerd en werd met veel zorg uitgestald. Ik genoot van de tocht door het museum, nam talrijke foto’s en nam enthousiast en nieuwsgierig elke ontdekking in elke kamer in me op.

P1040425

Na de eerste helft van het museum bezocht te hebben, namen wij een pauze in de binnentuin. Terwijl ik een aantal foto’s nam, werd ik overvallen door een diep gevoel van dankbaarheid terwijl mijn lens mijn compagnon zichtbaar maakte. Ik besefte wat een rijkdom het was om iemand die me steunde bij mij te hebben, niet alleen in mijn zoektocht (nu al tien begijnhoven lang), ook in deze rouwperiode over mijn grootmoeder.

P1040379

Na nog een laatste keer over het hof gewandeld te hebben, beende ik richting poort. Terwijl ik het Mariabeeld in de nis aan de achterkant van de poort waarnam, maakte ik een innerlijke ‘klik’. Krachtig rechtopstaand en met de diepblauwe sterrenhemel op de achtergrond, dat was voor mij ‘dé Maria’ die mij voeding gaf. En terwijl ik blij omhoog keek, besloot ik ‘een deal’ met haar aan te gaan… ik voelde me innerlijk zeggen: ‘Ok, toon me jouw verhaal en ik zal luisteren…’. Op dat moment liet ik mijn aangeleerde kennis over haar los en maakte met volle overgave ruimte voor een ander verhaal: voor HerStory.

P1040363

Herentals: tussen twee werelden

Een zonovergoten dag, een onbekend begijnhof en een open geest: met deze drie ‘ingrediënten’ fietsten wij richting Herentals. Welke (begijnen)wereld zou ik nu tgemoet treden? Eén ding had ik ondertussen geleerd: elke keer ik de ingangspoort doorging, wandelde ik een nieuwe wereld binnen, zowel innerlijk als uiterlijk.

P1040248

De lichtinval van de poort en de poort zelf hadden iets grotesks. Eénmaal binnen nam ik het hof in me op: de rechterkant en mijn vooraanzicht voelden authentiek aan, de linkerkant (ver weg door het tussenliggende groen) kwam mij gekunseld over.

P1040256

De paadjes aan de linkerkant volgende, liet ik de rest van het hof op me afkomen. Bij de Lourdesgrot, ter ere van een begijn opgericht*, hield ik even halt: op de één of andere manier vond ik hier intense, stille en kostbare zielsvoeding in het verwerkingsproces omtrent mijn grootmoeder(s). Ik besefte een veranderingsproces door te maken dat mij via de begijnhoven richting Maria leidde: waar ik haar vroeger links liet liggen, had ik nu door dat het verhaal dat me werd verteld over haar (én uiterst deemoedig én maagd én moeder) ergens niet klopte. Dat de feiten niet strookten met de werkelijkheid was me wel duidelijk, ik merkte echter dat dat ‘dit klopt niet’ meer ging richting ‘Maria, ik ken jouw verhaal, Her Story, niet’.

P1040273

Na een pauze tussen het groen, trok de begijnhofkerk mijn aandacht. Bij onze eerste verkenning door het hof, was de kerk gesloten. We waagden het er echter op nog eens te passeren… vanuit een zijdeurtje kwam een vrouw buiten om vervolgens weer binnen te gaan. Eén blik naar mijn compagnon was genoeg om mijn boodschap over te brengen: ik besloot mijn kans te wagen en volgde haar via het zijportier.

Binnengekomen aanschouwde ik een prachtig gerenoveerde kerk en twee vrouwen die aan het schoonmaken waren. Mijn ‘durf’ om binnen te gaan, leidde tot een fijne ontmoeting met de oudste van de vrouwen: Wiske. Deze had hier duidelijk haar rol: zij zorgde mee voor een net onderhouden kerk en een punctuele registratie van de kerkdiensten (huwelijken e.d.). Terwijl ik het interieur verder in me opnam (de muurschilderingen vond ik prachtig, net als het beeld van Catharina!), liet ze me ‘onder het tapijt’ piepen, de grafstenen van een aantal begijnen werden zichtbaar.

Ontmoeting met Wiske.

Ontmoeting met Wiske.

P1040301

P1040291

Dit begijnhof deed me tussen twee werelden staan: deze van ‘zorg voor’ en ‘eerbied naar de begijnenbeweging’ als ik de kerk, de poort en de meest rechtse huizen aanschouwde. De linkerkant, de ‘moderne’ wereld van de woningcomplexen, bleef voor mij een vreemde eend in de bijt…

P1040343

Volledig gevuld met nieuwe indrukken en ontdekkingen wandelde ik de poort, als afsluiter, nog een keer door…

*hierover in de volgende post meer

Sint-Amandsberg: grauw en groots

Na verankering van de afgelopen gebeurtenissen wachtte de ingangspoort van het groot begijnhof van Sint-Amandsberg op mij. Een zonovergoten dag en veel nieuwsgierigheid vergezelden mij…

Het begijnhof maakte een grauwe indruk op me, de grijsbruine bakstenen vertelden me weinig. Ik herkende de piëta in een klein kapelletje aan de poort. Straat na straat wandelde ik het begijnhof door, een bestendige, ankerende rust was voelbaar… de zon zinderde, ik genoot van de dingen die op mij afkwamen.

P1030936

‘Aha, schone jongen, jou heb in Mechelen leren kennen, daar ben je weer!’ glimlachte ik toen ik Michaël, vanuit zijn vensterkader, begroette. Ik had geen idee wat hij op mij queeste deed, doch kon de vraag laten zijn. Ik voelde dat hij er ‘gewoon was’.

Verder wandelende verbaasde ik me over de grootte van de conventshuizen en de pleinen. Het geheel was indrukwekkend, doch ik miste de intimiteit en mystieke sfeer…

In de tuin van het volgende convent werd ik even uit mijn evenwichtige rust gebracht: daar was ze weer, Maria! Het leek alsof ze mij op de hielen volgde en net wanneer ik dacht van haar af te zijn, weer kwam piepen! Ik zuchtte: ‘Wat wil je mij toch zeggen?’ Ik kon de vraag niet laten zijn, kon er geen antwoord op geven, niet vanuit mijn verstand en niet vanuit mijn gevoel…

P1030927

Een pauze nemende aan het Sint-Beggaplein keerde de rust terug: ik genoot van de koelte van de schaduw, de koeien in de wei, het ruisen van de wind door de bomen.

P1030945

Heel even kreeg ik voeling met de honderden begijnen die hier leefden, met de atmosfeer en de strikte organisatie die hier noodzakelijk moet geweest zijn. Ik merkte echter de authenticiteit van de oorspronkelijke beweging te missen, het revolutionaire, de diepgang, het sprankelende… en vooral wilde ik weten wat ze toch met Maria hadden dat mij zo aansprak en zich ergens, zo wist ik zeker, al was het in de diepste ondergrond, te vinden moest zijn!