Heilige beschermvrouwen / Holy patronesses

(In English: scroll down, please.)

De naamgeving van de hoven, laat een duidelijk patroon zien: vrouwelijke heiligen in overvloed!  ‘Sint-Elizabethbegijnhof’ (o.a. te Gent/Sint-Amandsberg en Kortrijk), ‘Sint-Catharinabegijnhof’ (o.a. te Breda, Turnhout, Tongeren en Diest) en ‘Onze-Lieve-Vrouw begijnhof’ (o.a. te Gent en te Hoogstraten): een aantal vrouwennamen komen telkens terug.

Catharinabegijnhof te Turnhout.

Catharinabegijnhof te Turnhout.

In hun spiritualiteit en de afbeelding ervan komen de kwaliteiten van deze vrouwen tot uiting. Als we de overeenkomende martelaarschapselementen, typerend voor de beschrijving van heiligenlevens, even terzijde leggen en ons concentreren op de eigenschappen die deze heiligen tentoonspreiden, stuiten we op een pakket aan geestdrift die het leven van de wijze vrouwen in hun 800-jarige geschiedenis als voorbeeld aannamen. Catharina staat bekend als een vrouw met grote overtuigingskracht: ze bracht een groep van mannelijke geleerden op andere gedachten. De symbolen van Elizabeth zijn brood en rozen: beide refereren het wonder dat zij verrichtte, nl. het veranderen van brood in rozen, uit haar schoot voortkomende. Haar attributen verwijzen naar haar werk van naastenliefde en armenzorg én  zijn tevens de symbolen van vrouwelijke kracht – uit de vrouw komt alle leven en voeding voort.

Elizabeth van Hongarije.

Maria sluit het rijtje af: als schepster en moeder van God was zij voor de wijze vrouwen hét voorbeeld bij uitstek. Dankzij haar en haar moeders invloed en wijsheid (heilige Anna) werd Jezus de hartelijke man die we in onze cultuur kennen. De wijze vrouwen droegen dan ook het merendeel van hun hoven aan haar op.

Conclusie: wie ze tot heiligen benoemden, kozen de vrouwen zelf. Ze droegen actief een spiritualiteit uit die in de naam van hun hof tot uiting komt én tevens gesymboliseerde eigenschappen waren die in hun dagelijks leven ingebed waren, gepersonifieerd door een meerderheid aan vrouwen.

© Debby Van Linden

Bronnen:

Simons, W. Cities of ladies. University of Pennsylvannia Press, 2001.

Van der Meer, A. Venus is geen vamp. Het vrouwbeeld in 35.000 jaar Venuskunst. A3 boeken, Geesteren.

Ik we take a close look at the ladies to whom the beguinages are dedicated too, we see a clear pattern: women saints all over! There’s Saint Elisabeth (e.g. in Gent/ Sint-Amandsberg and Kortrijk), Saint-Catherine (e.g. in Breda, Turnhout, Tongeren and Diest) en ‘Our Lady, Mary’: these women return each time, we find them almost in the names of the beguinages, mostly as patronesses.

Catharinabegijnhof te Turnhout.

Beguinage of Saint-Catherine at Turnhout

In the paintings and statues the qualities of these women are shown. If we put aside the martyr elements, typical for saint lives, and focus on the the characteristics of these women, we find strong, spirited saints who became role models for the wise women during their 800 years of existence. Catherine was an intelligent women who showed her wisdom to a group of men scholars and convinced them all of her knowledge. A closer look at the symbols surrounding Elisabeth, tells us more about her life: she carries bread and roses, changing one into the other through her lap. Her symbols refer to care for others and charity and are also symbols of strenght: all life and nurture comes from women.

Elizabeth of Thuringen

Mary was, as ‘mother of god’ and ‘creatress’, the ‘model of all models’ for the beguines. Through her and her mothers knowledge (her mother Anna) and influence, jezus became the man as we know him. Most of the beguinages were dedicated to her.

Conclusion:  the women decided themselves who their saints would be. They choose women who’s qualities matched their spirituality and who’s symbols were relevant in their daily lives.

© Debby Van Linden

Sources:

Simons, W. Cities of ladies. University of Pennsylvannia Press, 2001.

Van der Meer, A. Venus is geen vamp. Het vrouwbeeld in 35.000 jaar Venuskunst. A3 boeken, Geesteren.

Advertisements

Ankeren in herstorisch erfgoed…/ Finding an anchor in herstorical heritage

Er zijn ‘durvers’, mensen die het me openlijk vragen, anderen die pas na een lang gesprek en met de nodige aarzeling de woorden op tafel leggen: ‘Maar waar komt uw passie vandaan? Wat vind u in dit erfgoed dat zo bezielend is dat u erover leest, schrijft en gidst?’ In het vrouwenerfgoed tref ik verschillende zaken, eigenlijk zo’n 1001 dingen. Bij twee ervan sta ik uitgebreider stil.

  • een anker: Hedendaags leven we in een cultuur waarin de rede, materialisme, dualisme, emotionele en spirituele isolatie en overconsumptie hoogtij vieren. Een gelijkaardig tijdsklimaat kenmerkt de periode van de beweging van de vrouwen en mannen, respectievelijk begijnen en begaarden genoemd: opkomend materialisme en een kerkelijke/spirituele wanpolitiek. Zij droegen andere waarden uit: zorg voor elkaar, zelfstandigheid als vrouw en een éénheidsbeleving – spiritualiteit stond centraal en kwam zowel tot uiting in hun werk als hun gebeden (‘werken is bidden en bidden is werken’). Net als elke andere beweging was hun levenswandel niet perfect, doch hun waarden en normen legden een fundament qua levenswijze die zo’n 800 jaar heeft standgehouden. Deze norm vormt een persoonlijke leidraad, een anker in de hedendaagse wereld.
Verpozen op het hof van Sint-Amandsberg.

Verpozen op het hof van Sint-Amandsberg.

  • Herstory: mijn scholing leerde me enkel de geschiedenis van en door mannen geschreven, History. De wijze vrouwen gaven me het begin van herstorisch erfgoed: geschiedenis van mijn ‘voorvrouwen’. In het vinden van een identiteitsbeleving acht ik deze informatie, in woord en beeld, een noodzakelijk recht. Dit recht wordt vrouwen (en mannen) in onze cultuur afgenomen en het zijn vrouwen die het (steeds opnieuw) moeten claimen*. Elk werk, verhaal of document vormt een nieuw stukje voedingsbodem op mijn herstorisch pad. De wijze vrouwen toonden me een uniek en allesomvattend stuk herstory: 800 jaar bestaan en erfgoed nalatende op én spiritueel én economisch én politiek én identeitsvlak – wie doet beter?
* Wat zegt dit over onze maatschappij?

© Debby Van Linden

There are a few people who ask me directly and very openly, others who try to pose the question after a long conversation: ‘What is the root of your  beguine passion? What do you find in this heritage touching your soul so much that you write, lecture and give guide tours about it?’ Actually, in this herstorical heritage I find a million things. I will give two of those things a closer view.

  • An anchor: Our Western culture today presents values as ‘reason’, ‘materialism’, ‘dualism’, ’emotional disconnection’ and ‘overconsumption’ and places them on a high level. We search for spiritual anchors on how to live our lives. At about the same situation was a reality in the time period of the rising of the women and men, called ‘beguines’ and ‘begards’. They too, at that time as a reaction to the Churches injustices, searched for new values: they decided to follow a life of sobriety and care for others. Their spirituality was one of ‘oneness’: their work was a prayer. For women, such a life also ment having a life independent of a man or Church, having an identity on their own. Just as every other movement their lives were not perfect, but that didn’t stop them for living a herstory of eight centuries! In this spirituality, I have found an anchor, a set of values as a personal guide.
Taking a moment of rest at the beguinage of Sint-mandsberg...

Taking a moment of rest at the beguinage of Sint-Amandsberg…

  • Herstory:  at school I learned history, a past written by and made by men. The movement of the wise women, named ‘beguines’, showed me the beginning of herstorical heritage: the past lives of women who did incredible things. In finding my own identity I insist on this information as a basic human right. This human right is taken away from us and it are, most of the time, women who (have to) reclaim it*. Every story, document or picture to me is a piece of ‘nurture’, walking my herstorical path. Those women, called ‘beguines’ showed me a big piece of Herstory: 800 years of existence, leaving us a remarkable heritage on a spiritual, economical and political level plus showing us a new form of identity as a woman – who can do better?
What does this say about our society?

© Debby Van Linden

Hun eigen spiritualiteit neergeschreven…

In de Middeleeuwse tijdsperiode nam een beweging, door de bevolking ‘begijnen’ (voor de vrouwen) dan wel ‘begaarden’ (voor de mannen) genoemd, het voortouw door de apostolische waarden als leidraad te nemen. Door hun levenswijze en schrijven zetten de vrouwen bij het door mannen gestelde denken over het goddellijke vraagtekens. Ze kregen geen toegang tot de universiteit en besloten daarom elkaar te onderwijzen. Deze vrouwen waren pioniers: in een klimaat waarin Latijn de taal van de kerk was -en als zodanig enkel door en voor de hogere klasse toegankelijk- werden hun spirituele woorden in de volkstaal de nieuwe literaire taal!

hadewijchzwartwit

Zij kwamen regelmatig samen om hun interpretaties en religieuze bedenkingen te bespreken en neer te pennen – op zich al revolutionair in die tijd! Deze praktijk werd als een bedreiging voor het kerkelijk monopolie gezien en al gauw werd hun schrijven als ‘ketters’ bestempeld. Van o.a. deze drie wijze vrouwen – Porète, van Maagdenburg en Hadewijch – zijn geschriften bewaard gebleven, ondanks een klimaat vol bedreiging. Hun schrijven getuigt van uitzonderlijke kwaliteit, in de geschiedenisboeken krijgen ze amper of geen plaats…

Margerite Porète

Schreef in het Picardisch (een Oudfranse taal) over de zeven stappen van zielsontwikkeling onder de vorm van een dialoog tussen o.a. ‘de Rede’ en ‘de Ziel’ en verspreidde haar werk in het openbaar. De bisschop de Marigny zal haar veroordelen en in juni 1310 op de brandstapel zetten wegens ‘ketterij’.

margeriteboekzwart

The mirror of simple souls‘* is o.a. verkrijgbaar in het Engels en het Frans.

Hadewijch van Brabant

Schreef een oeuvre in het Diests bij elkaar om ‘u’ tegen te zeggen: ‘Brieven‘*, ‘Strofische gedichten‘, ‘Mengeldichten‘ en ‘Visioenen’. Centraal in haar werk staat de ‘minne’ om haar godservaring uit te drukken.

hadewijchbrieven

Hadewijch is, indien er rondom mystiek of literatuur gesproken wordt, de meest gekende van deze drie dames.

hadewijchcomplete

Mechtild van Maagdenburg

Deze Duitse wijze vrouw schreef ‘The flowing light of Divinity‘* (ook wel getiteld ‘The flowing light of the Godhead‘) in een variant van het Nederduits: een zevendelig werk waarin ze de goddellijke éénwording op basis van het Hooglied beschrijft. Vermoedelijk leidde ze, net als Hadewijch, een groep van gelijkgestemden.

mechtildboek

Van Maagdenburg besluit na een tijd haar toevlucht te zoeken in het klooster van Helfta in. Men is niet zeker of dit uit volledig vrije wil was, mogelijk vormde het een strategische en veilige zet om aan bedreiging en veroordeling te ontkomen.

© Debby Van Linden

*De werken van deze wijze vrouwen zijn, in het geval van Hadewijch in het Nederlands, via de betere boekhandel te verkrijgen/bestellen. De andere werken alsook Hadewijchs oeuvre kunt u via het web verkrijgen. Hadewijch is gekend: uw bibliotheek zal grote kans een aantal boeken van en/of over haar in bezit hebben. Het boekenbronmateriaal behoort tot de standaardwerken en is makkelijk terug te vinden.

Bronnen:

De Cant, G. e.a. (2003). Een onafhankelijke vrouwenwereld. Van de 12e eeuw tot heden. Uitgeverij H. Caloen Foundation, St.-Marens-Latem.

Mommaerts, P. (2003). Hadewijch. Schrijfster, begijn, mystica. Uitgeverij Peeters, Leuven.

Van Linden, D. (2015). Een zoektocht naar vrouwenkracht. Het begijnenerfgoed als leidraad. Lentenummer Begijnhofkrant (nr. 47 – 2015; pag. 12-13).