Begijnse Open Monumentendag – Day of Open Monuments on beguines

(English: see below)

Op 10 en 11 september 2016 verwelkomen een aantal begijnhoven u met hun activiteiten.

omd_2016_campagnebeeld_a5_verticaal

Begijnhovenqueeste zet deze die de begijnen en hun geschiedenis rechtstreeks aangaan in de kijker. Alle vernoemde activiteiten worden gratis aangeboden.

Begijnhof Kortrijk:

Sedert enige jaren worden grondige restauratiewerken uitgevoerd op dit begijnhof. Het resultaat kan u bekijken: de huizen met nummers 37 tot en met 40, het huis van de grootjuffrouw en de ‘kijkwoning‘ (een woning die het begijnenleven van de laatste periode weergeeft) worden opengesteld. Met tekst en uitleg worden deze gebouwen toegelicht. Aansluitend is een bezoek aan de Sint-Annazaal een aanrader: de begijnengeschiedenis wordt hier in woord en beeld belicht.

Wanneer? Zaterdag 10 en zondag 11 september van 14u tot 18u.

Begijnhof-HR-21 - kopie

Gerestaureerde woningen op Joanna’s plein. Foto: OCMW Kortrijk.

Begijnhof Diest:

Dit begijnhof pakt uit met verschillende gidswandelingen en een activiteit voor kinderen ter kennismaking met de begijnse leefwereld.

  • Gidswandeling ‘Ode aan de twee laatste begijnen’: op pad met twee begijnen die hun leven uit de doeken doen. Wanneer?  Zaterdag 11 september om 10u, 12u en 16u.
  • Gidswandeling ‘Ontdek het begijnhof’: hier wordt de nadruk gevestigd op de architectuur van het hof.Wanneer? Zaterdag 11 september om 10u, 12u, 13u, 14u, 15u, 16u, 17u.
  • Rondleiding op maat voor kinderen tussen 6 en 12 jaar: ‘Ontdek de begijn’. Wanneer? Zaterdag 11 september om 14u.

883_001

Begijnhof Sint-Amandsberg:

Dit begijnhof zet dat weekend zowel de kerk als het Groothuis open en biedt rondleidingen aan.

12365956_1704305056466893_7647778381066311951_o

Kerkbezichtiging:

Wanneer? Zaterdag 10 en zondag 11 september van 10 tot 18u doorlopend: Neogotische kunstschatten en kerktextiel  worden onder de aandacht gebracht.

Bezichtiging Groothuis (o.a. Mattekeskamer) en/of rondleiding:

Wanneer? bezichtiging Groothuis op zaterdagvoormiddag 10 september om 11u (vertrekpunt: ingang kerk) en rondleiding met bezoek Groothuis op zondag 11 september om 11u, 13u30 en 15u30.

© Debby Van Linden

Deze informatie werd met zorg weergegeven na contact met de resp. diensten en personen, copyright op foto’s met toestemming . Met dank aan A. Peeters – Dienst Toerisme Diest, L. Soete – OCMW Kortrijk en C. Vanooteghem – begijnhof Sint-Amandsberg.

(English)

In Flanders, on the 10th and 11th of september 2016 a few beguinages organise activities.

omd_2016_campagnebeeld_a5_verticaal

Beguine news has collected those activities who directly put the past of the beguines and the beguines themselves in the spotlight. All activities are free.

Beguinage of Kortrijk:

Restaurations were done the past years on this beguinage. A big part of the results can be viewed now: the renovated houses numbers 37 till 40, the house of the mistress and the ‘beguine house‘ (decorated house from the last period of the beguines) are open. The beguines Experience Center is well woth a visit to complete this visit. Information is provided during your tour.

When? Saturday 10th and 11th of September from 2 o’clock till 6 o’clock.

Begijnhof-HR-21 - kopie

Gerestaureerde woningen op Joanna’s plein. Foto: OCMW Kortrijk.

Beguinage of Diest:

This beguinage provides guide tours and a playfull tour for children to introduce them to the world of the beguines.

  • Guide tour ‘Ode to the two last beguines’: you walk around with beguines who teel about their lives. When? Saturday the 11th of september at 10, 12 and 4 o’clock.
  • Guide tour ‘Discover the beguinage’: this tour puts your attention at the architecturam alements of the beguiange. When? Saturday 11th of September at 10, 12, 1, 2, 3, 4 and 5 o’clock.
  • Guide tour for children between 5 and 12 years old: ‘Discover the beguine’. When? Staurday 11th of September at 2 o’clock.

883_001

Beguinage of Sint-Amandsberg:

The church and the house of the Mistress will be open.

12365956_1704305056466893_7647778381066311951_o

Church:

When? Saturdag 10th and Sunday 11th of September from 10 till 6o’clock : art, decorations and textiles from the beguines are put in the spotlight.

Viewing the house of the Mistress and/or guide tour:

When? viewing the house of the Mistress on Saturday 10th of September (gathering at the entrance of the church) and guide tours on Sunday 11th at 11 o’clock, 1.30 and 3.30.

© Debby Van Linden

 All information was collected with care after contacting services and resources. Thank you to A. Peeters – Office of Tourism Diest, L. Soete – OCMW Kortrijk and C. Vanooteghem – beguinage of  Sint-Amandsberg.

 

Begijnenmusea in de kijker (3): Begijnhofmuseum te Turnhout – Beguine Museum in the spotlight: beguine museum Turnhout

(In English: see below)

Na het Belevingscentrum op het begijnhof te Kortrijk en de begijnenhuizen op het Dendermondse hof sluiten we het drieluik ‘begijnenmusea in de kijker’ af in de Kempen met het Begijnhofmuseum* te Turnhout. Het leven van de begijnen op het Turnhoutse hof wordt vertelt doorheen een rondgeleide in de voormalige pastorie van Johannes Mermans, het Sint-Jansconvent.

Van vroeger tot nu: achtergrond en visie

Conservator Goris en pastoor Frickel startten in 1953 met het verzamelen van voorwerpen die ooit toebehoorden aan de Turnhoutse begijnen, alsook de begijnhofpastoors. De twee laatste begijnen van het hof en enkele leken hielde het museum open. Zes jaar later  namen de ‘Vrienden van het Begijnhof van Turnhout vzw’ de verantwoordelijkheid mee op zich om de collectie aan te vullen. Door restauraties in 1997 werd de beschikbare oppervlakte vergroot en kon een opgerichte werkgroep de visie en doelstelling van het museum neerzetten: zowel informatie over het begijnenwezen als het Turnhoutse hof moest op educatieve wijze aan bod komen.

Doorheen het begijnenleven

begijn 1

Bezoekers krijgen eerst een filmfragment te zien waarin in hoofdzaak de geschiedenis en activiteiten van de Turnhoutse begijnen aan bod komen. Een rondgang doorheen de verschillende kamers, met o.a. een kamer opgedragen aan de laatste begijn, toont ons bijvoorbeeld een begijnenkeuken, een kantklossende begijn en de benodigdheden vanuit de hostiebakkerij. Archiefdocumenten zoals oorkondes alsook portretten van de laatste begijnen en de pastoor zijn te bezichtigen naast de begijnenklederdracht en enkele kerkelijke stukken.

begijn 6

In het oog springend topstuk vormt de Processionale, een muziekarchief van de begijnen in boekvorm. De 17 handschriften en 56 drukken uit de zestiende tot twintigste eeuw, gevonden in 2000, werden bestudeerd door vzw Resonant.

Begijnhofmuseum_Turnhout_Processionale_Foto_Ludo_Verhoeven

Close-up van de Processionale.

Processionale

Via een crowdfundingsproject werd het benodigde budget opgehaald om het manuscript professioneel te digitaliseren, waarna het werd ingezongen door het Ensemble Psallentes. In het Begijnhofmuseum kunnen bezoekers het nu digitaal doorbladeren en beluisteren.

Praktische gegevens:

Begijnhof 56, 2300 Turnhout  www.begijnhofmuseum.be

Openingsuren: dinsdag t.e.m. zaterdag: van 14 tot 17 uur en op zondag van 11 tot 17 uur Gesloten: op maandag en van 24 december tot 2 januari.

Toegangsprijs is 5 euro – kortingstarief: 3 euro – jonger dan 18 jaar: gratis

Elke woensdag van juli en augustus is het Begijnhofmuseum gratis toegankelijk. Om 14 uur start een rondleiding die je ook door het Begijnhofmuseum voert. Kinderen kunnen in de zomervakantie op schattenjacht met Vlieg: met behulp van een zoektocht verkennen ze het museum.

*In 2017 wordt een traject opgestart om het huidige concept van het Begijnhofmuseum opnieuw te bekijken en aan te passen.

Met dank aan mevrouw K. De Voecht en mevrouw I. Rombout – TRAM 41

(English)

After the Experience Center at the beguinage of Kortrijk and the beguine houses on the beguinage of Dendermonde we close this month with the Beguinage Museum of Turnhout. The life of the beguines during the last period of their existence is told during a walk through the rooms of the old pastorage of vicar Johannes Mermans, the convent of Saint Jean.

From then till now: background and view

Curator Goris and vicar Frickel started in 1953 with collecting belongings from the beguines and the vicars. The two last beguines got assistance from volunteers to open the museum. Six years later the group ‘Friends of the Beguinage of Turnhout’ decided to enlarge the collection. In 1997 restaurations were done: the ground floor was doubled and a complete vision was formed. It became clear that there would be an exposistion of the past of the beguines of Turnhout and the beguine movement herself should be explained.

Through the beguine life

begijn 1

Visitors can watch a short movie about the past of the most important activities of the beguines of Turnhout. Then follows a walk through the chambers: there’s e.g. a room where the last beguine is honored, an example of a beguine kitchen, a beguine puppet who makes lace and materials from the bakery. Some archive document and portraits of the last beguines and the vicar, the clothing of a beguine and church items are also exposed.

begijn 6

Recently the museum installed a piece to be proud of: a book with 17 hand writings and 56 pieces, dating from the sixteenth till the twentieth century. This music book of the beguines, called ‘the book of Procession’, was studied by vzw Resonant.

Begijnhofmuseum_Turnhout_Processionale_Foto_Ludo_Verhoeven

Close-up of the ‘Book of Procession’.

Processionale

A crowdfunding was lanced to gather money to digitalise the manuscript. Next, it was sung by Ensemble Psallentes. Now visitors can see the book and listen to the beguine music while going through the pages on the screen.

Visiting information:

Address: Beguinage 56, 2300 Turnhout  www.begijnhofmuseum.be

Visiting hours: from Tuesday till Saturday, 2 o’clock till 5 o’clock, Sundays from 11 o’clock till 5 o’clock. Closed from the 24th of December till the second of January.

Tickets: adult 5 euro – discount: 3 euro – beneath the age of 18 jaar: free

Every Wednesday of Jul and August the Beguine Museum can be visitied for free. At 2 o’clock a guide tour starts at the entrance. For children there’s a tour available where they can follow a treasure hunt.

*In 2017 there will start a review of the museum.

Thank you K. De Voecht en I. Rombout – TRAM 41

© Debby Van Linden

Begijnenmusea in de kijker (2): begijnhofmuseum Dendermonde – Beguine museum in the spotlight: beguine chambers at the beguinage of Dendermonde

(English: see below)

Na het Belevingscentrum op het begijnhof van Kortrijk, maken we een sprong richting Oost-Vlaanderen: het begijnhof van Dendermonde. Het leven van de begijnen in de laatste periode van hun bestaan wordt over twee plaatsen op het hof verdeeld.

Van vroeger tot nu: achtergrond en visie

Op het Dendermondse hof werd, na het overlijden van de laatste begijn in 1975, beslist de herinnering aan de begijnen te bewaren. Twee huizen werden uitgekozen om een accuraat beeld van het dagelijks leven van de vrouwen in de 19e en 20e eeuw weer te geven: huizen nummers 11 en 25 werden in 1981 voor het publiek opengesteld. Daaropvolgend opende in de aanpalende infirmerie van het voormalige huis van de Grootjuffrouw het Museum voor Volkskunde: een deel hiervan betreft ook stukken die het begijnenwezen aangeven.

Op bezoek

In het huis met nummer 11 vinden we een reconstructie van het begijnenleven van de meest recente periode terug: de keuken, slaapkamer en voutekamer* tonen zich. Zo krijgen we een beeld van de taken en dagindeling van een begijn.

Begijnhofmuseum (1)

Begijnenhuis nummer 11.

Huis met nummer 25 was de voormalige woning van de laatste grootjuffrouw : hier zien we de kleine en grote ontvangstkamer. De grote kamer voorziet ruimte  om te kunnen tafelen met belangrijke gasten bij uitzonderlijke gelegenheden. De toonkasten stellen relevante begijnhoofse documenten centraal: o.a. de statuten van 1852 en renteboeken.

Begijnhofmuseum (3)

Grote ontvangstkamer.

De kleine kamer toont ons de bibliotheek- en archiefkast van de grootjuffrouw. Aanpalend treffen we nog een authentieke keuken in de oude infirmerie, nu het Museum voor Volkskunde.

Begijnhofmuseum (4)

Kleine ontvangstkamer.

Praktisch:

De begijnenhuizen en het Museum voor Volkskunde zijn vanaf april tot eind oktober te bezoeken van dinsdag tot zondag van 9u30 tot 18u.

*Voutekamer of ‘opkamer’: een verhoogde kamer die met een trapje te bereiken is. Eronder ligt meestal een kelder. Voutekamers kunnen bergplaats, slaapkamer of bijkamer als functie hebben.

Met dank aan mevrouw R. Stuer- Stedelijke musea Dendermonde

(English)

After a visit at the Experience Center at Kortrijk, we jump to the East side of Flanders: the beguinage of Dendermonde. The life of the beguines is shown here in two houses on the beguinage.

Fron the early days till now: background and vision

After the dead of the last beguine on the beguinage of Dendermonde in 1975, the decision to keep the beguines in memory was ready to be realized. Two houses were renovated and arranged to show the life of the women during the 19th and 20th century. House ‘number 11’ and ‘number 25’ opened their doors in 1983. Following this pattern the Museum of Folk was installed in the same year: this house was once the hospital of the beguinage and shows us ome pieces of the beguine life.

A vist 

A close view of house numer 11shows us a reconstruction of the beguine life: kitchen, sleeping room and storing place. This house gives us an example of the tasks and daily life of a beguine.

Begijnhofmuseum (1)

Beguine house number 11.

The big house at number 25 was once the house of the mistress and partly a hospital: here we enter a small and large meeting room. On some occasions important guests were invited to dinner with the leading lady of the beguinage. Relevant documents are shown through glass, e.g. the written statutes of 1852 and some accountancy books.

Begijnhofmuseum (3)

Large meeting room

In the small meeting room we can see the library of the mistress, here she kept all documents and books in a large closet. In the old hospital of the beguinage we find an authentic beguine kitchen, the rest of the house resides the Museum of Folk where the life of lay people in the 19th and 20th century is explained.

Begijnhofmuseum (4)

Visiting information:

Open from April till the end of October from Tuesday till Sunday  from 9.30 till 6 o’clock.

Thanks to R. Stuer- Stedelijke musea Dendermonde

© Debby Van Linden

Begijnenmusea in de kijker (1): belevingscentrum begijnhof Kortrijk – Beguine museum in the spotlight: the Experience Center at the beguinage of Kortrijk

(English: see below)

Een aantal begijnhoven stellen een verhaal over en een collectie van de begijnen in museumvorm centraal. Begijnhovenqueeste zet er deze maand een aantal in de kijker*: wat is er te ontdekken en bekijken op deze plaatsen? Hoe worden de begijnen en hun uniek erfgoed getoond? Deze maand belichten we deze locaties, beginnende met het Belevingscentrum op het Sint-Elisabeth begijnhof te Kortrijk.

Van vroeger tot nu: achtergrond en visie

Op het begijnhof was vroeger (1955-2008) reeds een museum aanwezig: in het huis  van de grootjuffrouw werden een aantal objecten tentoongesteld die een traditionele visie, zijnde de laatste periode van het hun bestaan, op de begijnen weerspiegelden. Het OCMW Kortrijk besloot in het kader van een grootschalig renovatieplan van het begijnhof** het museum over te hevelen naar de Sint-Annazaal, het voorhene bestuurscentrum van het hof en tevens de vroegere vergaderzaal van de begijnen. Resoluut werd gekozen voor een totaalaanpak: zowel de geschiedenis van het Kortrijkse hof als het begijnenwezen algemeen komt aan bod.

20

De ‘zij’kant van de begijnengeschiedenis: Johanna van Constantinopel, gravin van Vlaanderen, prijkt als steungeefster.

Zij, de vrouwen zélf, worden voorgesteld zoals hun geschiedenis schrijft: ‘onafhankelijk vrouwen die in een steeds nauwer keurslijf werden gezet’. In juli 2014 werd de Sint-Annazaal plechtig geopend.

Een bezoek meer dan waard

Het uitgangspunt voor dit museum, belevingscentrum genoemd, is duidelijk: begijnen waren revolutionaire, spirituele en sociaal geëngageerde vrouwen!

kortrijk3

Geschiedenis van de begijnenbeweging met aandacht voor o.a. Hadewijch en Porète.

Dit beeld wordt opgebouwd aan de hand van drie verhaallijnen: ‘vrouwen met een eigen spiritualiteit’, ‘vrouwen tegenover de kerkelijke en wereldlijke macht’ en ‘vrouwen creëren een stad in de stad’. Voor het Kortrijkse gedeelte worden drie grootjuffrouwen aangehaald die, elk in hun tijdsperiode, leidinggevenden om ‘u’ tegen te zeggen, waren.

kortrijk4

Plan van het begijnhof en touch screen om de geschiedenis eigenhandig te doorlopen.

Als blikvanger geldt de hedendaagse vertaling van ‘begijn’ in het beeld ontworpen door Lieve Blancquaert: zij maakte deze creatie als antwoord op de vraag naar een visualisatie van ‘sterke vrouw’ in de context van het begijnenwezen.

Blogstuk SAZ 2014 07 06 035

copyright foto: Wim Vandamme – met dank

Praktische info:

Het Belevingscentrum is open van dinsdag tot zondag van 10u tot 17u, toegang is gratis. Meer informatie omtrent het begijnhof tref je in het bezoekerscentrum/infopunt vlak voor de ingangspoort.

© Debby Van Linden

Met dank aan mevrouw L. Soete, deskundige informatie-en erfgoedbeheer OCMW Kortrijk

*Alle begijnhofmusea werden gecontacteerd i.v.m. deze artikelreeks, spijtig genoeg kwam er niet overal een respons en/of voldoende tekst- en publicatiemateriaal.

**Sinds 1984 loopt dit renovatieproject van het begijnhof. De planning geeft 2019 aan als laatste fase. 

A few beguinages have provide a beguine museum where the story of the women is told. This month, we choose to put those places in the spotlight*: what’s there to discover? What’s the view on the beguines as a movement? Which story is told about their unique and marvellous heritage? We’ll start with the Expercience Center on the beguinage of Saint-Elisabeth in Kortrijk.

From then till today: background and viewpoint

For at about fifty years (1955-2008) there was a beguine museum on the beguinage: the house of the headmistress showcased objects that reflected the traditional view on the beguines. The owners of the beguinage, OCMW Kortrijk, decided to make a fresh start: as part of a total renovation of the beguinage the musem would be located in the former meeting and governance room of the beguines. Decisively the new museum would show the past of the beguinage ànd the beguine movement overall.

20

Joan of Flanders, dutchess of Flanders, is shown as a supporter of the beguines and the beguinage.

They, the women themselves, are shown as their past tells us: ‘independent women who were more and more pressed in a tight bust.’

Worth a visit

The viewpoint for this museum, named Experience Center, is made clear: beguines were revolutional, spiritual and socially engaged women!

kortrijk3

The beguine movement with e.g. Hadewijch and Porète.

This viewpoint is connected to three headlines: ‘women with their own spirituality’, ‘women opposed to church and goverment power’ and ‘women create a city into a city’. The past of the beguinage of Kortrijk is told by three headmisstresses, each of them took taking determinate decisions for the beguinage as we know it now.

kortrijk4

Map of the beguinage and touch screen to walk our way through the past of the beguinage.

An eye-catching statue in the room is this composition by Lieve Blancquaert: she created this modern translation of ‘beguine’ as an answer to the question to compose an image of ‘strong women’ situated in the beguine movement.

Blogstuk SAZ 2014 07 06 035

copyright foto: Wim Vandamme – thank you for using

Visiting information:

The Experience Center is open from Tuesday till Sunday from 10 to 5, free entrance. Information about the beguinage is provided at the information point, located just before the entrance of the beguinage .

© Debby Van Linden

With special thanks to L. Soete, expert heritage governance OCMW Kortrijk

*All beguine museums were contacted to provide for this publication, unfortunately there was not always a response and/or enough material to make a publication. 

**The renovation of the beguinage started in 1984. By 2019 all works should be finshed.

Jawel, 100% ‘Wijze vrouwen! – Yes, 100% ‘Wise women’!

Het was spannend tot de laatste ogenblikken, maar…

de eindstreep is gehaald: 100%!

It was really thrilling until the last moment, but…

we achieved 100%!

Boek wijze vrouwen

Foto en vormgeving: W. Vandamme – met dank.

 Hartelijk dank voor uw geloof en vertrouwen in ‘Wijze vrouwen’!

From the heart: thank you for your faith and trust in ‘Wise women’!

Binnenkort meer over over de start van ‘Wijze vrouwen’…

Soon more about the start of ‘Wise women’…

© Debby Van Linden

Op naar 100% wijze vrouwen! – Let’s go for 100% wise women!

(in English: see below)

cropped-geef-de-begijnen-een-identiteit-01.jpg

Omdat we er bijna zijn,

omdat de ‘wijze vrouwen‘, begijnen genoemd, niet 88% ‘wijs’ zijn, maar 100% verdienen,

omdat uw bijdrage een stap dichter bij de eindstreep is,

omdat de vrouwen die maar liefst acht eeuwen geschiedenis maakten eindelijk hun eervolle plaats kunnen krijgen,

omdat u daarin een beslissende stem hebt…

heeft de crowdfundingswebsite ‘voor de kunst’ beslist het project met vijf dagen extra te verlengen. Doneer nu! Elk bedrag, klein of groot, is welkom om de eindstreep te halen. Alvast dank!

 

Because we’re almost there,

because the ‘wise women‘, called beguines, are not 88 % wise, but deserve 100%,

because your contribution is that step closer to the finish,

because the women who made almost eight centuries of herstory will, finally, get their honourable place,

because your support can make a difference…

there’s an extension of the ‘Wise women’ crowdfunding of five extra days. Every amount, small or big, is welcomed to reach the final. Thank you in advance!

© Debby Van Linden

De gedichten van Hadewijch: sensueel, erotisch of seksueel? – The poetry of Hadewijch: erotic, sensual of sexual?

(In English: scroll down, please.)

Hadewijch: wijze vrouw, schrijfster, mystica,… haar poëzie is onmiskenbaar van het hoogste niveau. Deze poëzie wordt omschreven als ‘hoofse minnemystiek’ en gelabeld met verschillende etiketten: van ‘sensueel’, over ‘erotisch’ tot ‘seksueel’. Deze labels worden vervolgens gebruikt als soortgelijke synoniemen, doch zijn ze dit ook? Deze begrippen en hun betekenis neem ik onder de loep…

hadewijchzwartwit

‘Hadewijch’ aan het werk.

Hadewijchs poëzie centraliseert zich rond de ‘minne’: de goddelijke liefde als bron van verlangen en ultiem te bereiken doel. Dit verlangen leggen we naast de begrippen die aan haar schrijven worden gekoppeld.

Een eerste begrip vormt ‘zinnelijkheid‘: dit definieert zich als ‘door middel van de zintuigen’. Hadewijch geeft duidelijk weer te kijken, te proefen en te ruiken. Bovenal verheft ze dit begrip door haar innerlijke zintuigen te gebruiken, datgene wat ze van binnenuit ziet en gewaarwordt.

De gevoeligheid of kwaliteit van de zintuigen wordt samengevat onder het woord ‘sensualiteit‘. Hadewijchs zintuiglijke ervaringen zijn duidelijk niet van oppervlakkige aard, diepgang is haar op het lijf geschreven.

Het daaropvolgend begrip ‘erotiek‘ als ‘een verlangen dat wordt gekoesterd en groter gemaakt wordt en hierdoor de wereld vormgevende en betekenis verlenende’ is wel hét begrip dat volledig bij haar schrijven past. Naar de minne wordt er door haar verlangd, gesmacht én het bepaald haar hoogste goed en anker op haar levensweg.

Extase‘ is eveneens van toepassing tijdens het jubileren (= juichen, in extase zingen) met haar vriendinnen. Deze toestand van verrukking, van lichamelijk en geestelijk enthousiasme doet zich ook voor als gevolg van die momenten van ontmoeting met de minne. Hadewijch waarschuwt haar vriendinnen wel om deze momenten van extase, met het risico van gevaar voor zichzelf, in evenwicht te brengen.

Zijn haar geschriften seksueel? In de Middeleeuwse context alvast niet: deze tijdsperiode kenmerkt zich door het onderscheid tussen ‘hoofse liefde’ als hét summum en ‘seksualiteit’ als de mindere in rang: deze eerste uit zich door bewonderende en verheffende lofzangen waarbij er niet gestreefd wordt naar ‘bezitten’. Seksualiteit in de strikte zin van het woord definieert zich als ‘het opbouwen van lichamelijke spanningen en het opheffen ervan (ontspanning); stimulans en respons worden afgewisseld.’ Deze woorden hanterend, zijn haar geschriften niet seksueel. Hadewijch verlangt naar de minne, smacht ernaar, doch ervaart geen seksualiteit hierin.

Op één hoop gegooid

Hoe komt het dan toch dat deze termen als gelijksoortig worden gebruikt? Ons denken over liefde is gebaseerd op een ander ideaal dan dat van de Middeleeuwen. Toen was een huwelijk een zakelijke transactie die tot doel had grondbezit en rijkdom te behouden en eventueel uit te breiden. Verkrachting van de vrouw binnen het huwelijk* als middel en talloze geboorten, met de hoop dat op zijn minst een zoon als erfgenaam zou overleven, was het doel van deze overeenkomt. De vrouw werd als bezit aanzien. Onze tijdsperiode kenmerkt zich door het ‘romantisch ideaal’: we worden verliefd op iemand, de man maakt de vrouw ‘het hof’ en ‘uit liefde’ trouwen we en stichten we een gezin. Het is net in die verbinding tussen ‘hofmakerij’ en ‘huwelijk’ dat we de voorgaand besproken termen tegenkomen: waar er bij de hofmakerij ‘verlangen’, ‘sensualiteit’ en vooral ‘erotiek’ aanwezig is, worden deze elementen gekoppeld aan ‘seksualiteit’ als ‘ultieme daad van liefde’. De begrippen worden hiermee op één hoop gegooid en ‘liefde’ wordt gereduceerd tot het zich toeleggen op die ene, speciale partner. Het denken in deze begrippen als gelijksoortig vertoont zich ook in het kijken naar Hadewijchs oeuvre: ‘sensualiteit’ wordt gelijkgesteld met ‘erotisch’, terwijl haar woorden én sensueel én erotisch zijn, doch niet seksueel.

Terug naar een breder perspectief van ‘liefde’ 

verlangen

‘Liefde’ heeft echter een wijde dimensie en vele gezichten: een passionele liefde voor een hobby, een extase belevende bij het beluisteren van bepaalde muziek of een diepe liefde koesteren voor een vriendin of vriend, een sensualiteit belevende bij het ruiken en proeven van je favoriete maaltijd, erotisch thuiskomen in de stilte van je eigen, innerlijke tempel,… In al deze vormen van ‘liefde’ zit ‘wachten’ en ‘verlangen’ vervat.

Hadewijch had het begrepen: het verlangen, ook al duurt het wachten soms pijnlijk lang, is in haar volle betekenis de mooiste periode…

© Debby Van Linden

*eufemistisch ‘echtelijke plicht’ genoemd in de literatuur

Bronnen:

Fraeters, V. en Willaert, F. Liederen. Historische Uitgeverij, 2009, Groningen.

Milhaven, J.G. Hadewijch and her sisters: other ways of loving and knowing. State University of New York Press, 1993.

Fasteau, M.F. De mannenmolen. A.W. Bruna & Zoon Utrecht/Antwerpen, 1972.

Hadewijch: wise woman, writer, mystic,… her poetry reaches, without doubt, the highest levels. This poetry is oftern described as ‘courtly’ and ‘mystical’. Other labels are ‘sensual’, ‘erotic’ and ‘sexual’. Often these categories are used as synonyms  but are they really the same? These labels and their meanings are placed in perspective and compared to her writings.

hadewijchzwartwit

‘Hadewijch’ working on her poems.

The writings of Hadewijch centers around what she calls ‘minne’: this source of her desire and is also her ultimate goal. This desire of ‘minne’ will be placed next to the other labels that are often put on her work.

A first word to define is called ‘sensuality‘. This refers to ‘the quality or sensitivity of the senses’. Hadewijchs experiences are not cursory, immersion is what she breathes. She takes ‘sensualitity’ to the next level by using her inner senses and writes about those experiences.

Erotism‘ as the next noun is defined as ‘a desire that is indulged and made bigger and by this the world defining and giving meaning’. Now, this is the word that fits her writing completely: it is for ‘minne’ she longs, aches and it is her highest goal and anchor on her life road.

Extacy‘ is furthermore applicable too: this state of delight, of bodily and mental enthousiasm follows the encounters with ‘minne’ and is present when Hadewijch and her female friends jubilate together. Now, she also warns her sisters of keeping balance in this jubilating.

Are her writings sexual? Looking through the perspective of the Middle Ages, we say ‘no’: in this periode there was a distinction between ‘courtly love’ as the highest love and sexuality as the lowest one. Courtly love was featured by admiring paeans whithout any aspirations to possess a woman. Sexuality defines itself strictly as ‘building up bodily tensions and to release that tensions, stimulus and respons are varied’. Taking this explanations, we can conclude that Hadewijchs writings are not sexual.

Everything on one pile…

So, how come all these terms are used as as almost synonyms? Our cultural thinking is based on other ideals compared to the Middle Ages. Back then marriage was a business transaction with a strict purpose: keeping wealth and property and eventually gaining more of that. As a son would inherit all of this, raping* the wife and many births – hoping at least one boy would survive – was a cruel practice on a woman, viewed as personal property of her husband.

Our cultural thinking today is based on ‘the romantic ideal’: we fall in love with someone, it’s the man who ‘wins’ the woman by courtly conduct, we marry and start a family. In the connection between ‘courtship’ and ‘marriage’ we meet the above discussed words:  in courtship there’s ‘longing for’, ‘sensuality’ and ‘eroticism’ present and these elements are connected to ‘sexuality’ and ‘children’ as ‘the ultimate prove of love’. All the terms are put together and ‘love’ is reduced onto this one, special partner.

 Back to a broader perspective on ‘love’ 

verlangen

‘Love’ has a wide dimension and many faces: a passionate love for a hobby, feeling extactic listening to specific music or sensing a deep love for a friend, the sensual taste of smelling and tasting your favorite meal, coming home into yourself as an erotic moment,… In all those forms of ‘love’ we can see ‘longing’ and ‘waiting’ as components.

Hadewijch got it: longing for something, knowing waiting can be painfully long, is in full sense the most beautiful period…

© Debby Van Linden

 *euphemistic called ‘marital duty’ in literature